Opublikowano: 30 maj 2025

Jakie kryteria trzeba spełnić, by otrzymać świadczenie?

Prawo do świadczenia masz, jeśli:

• ukończyłeś 18 rok życia,
• jesteś uznany za osobę niezdolną do samodzielnego funkcjonowania na podstawie odpowiedniego orzeczenia (np. o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji),
• nie pobierasz emerytury, renty ani innego regularnego świadczenia z funduszy publicznych (np. zasiłek stały, okresowy), albo
• otrzymujesz świadczenia, ale ich łączna kwota brutto nie przekracza 2 419,33 zł.

Możesz to sprawdzić w "Katalogu świadczeń finansowanych ze środków publicznych".

Uwaga! W limit 2 419,33 zł nie wlicza się renty rodzinnej dla dziecka, które stało się niezdolne do pracy przed 16. rokiem życia lub podczas nauki przed ukończeniem 25 lat.

Musisz również:

• mieszkać w Polsce,
• posiadać obywatelstwo polskie lub prawo pobytu (stałego, czasowego) jako obywatel UE/EFTA albo innego kraju z uregulowanym pobytem.

Nie możesz być tymczasowo aresztowany ani odbywać kary więzienia (wyjątek: dozór elektroniczny).

Jak ubiegać się o świadczenie?

Złóż wniosek (formularz ESUN) osobiście w ZUS lub pocztą. Potrzebne dokumenty:

• orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, lub
• orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji,
• ewentualnie stare orzeczenie o I grupie inwalidzkiej,
• zaświadczenie o zagranicznych świadczeniach (jeśli dotyczy).

Zamiast orzeczenia możesz dostarczyć:

• aktualne zaświadczenie lekarskie (wydane max miesiąc przed złożeniem wniosku),
• dokumentację medyczną (karta badań, dokumenty z rehabilitacji),
• orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (jeśli masz).

Jak uzupełnić wniosek?

Podaj:

• dane osobowe (imię, nazwisko, PESEL lub inne dane identyfikacyjne),
• adres zameldowania i ewentualnie adres zamieszkania/korespondencyjny,
• informacje o innych świadczeniach: rodzaj, kwota, instytucja wypłacająca,
• dane o świadczeniach zagranicznych (jeśli dotyczy),
• dodatkowe informacje: inne instytucje, w których składano wniosek, status pobytu w Polsce, informacja o ewentualnym areszcie,
• podpis.

Pomoc w wypełnianiu uzyskasz w placówkach ZUS oraz telefonicznie (22 560 16 00).

Czas oczekiwania na decyzję:

ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatnich potrzebnych informacji (np. uprawomocnienie orzeczenia).

Wysokość świadczenia:

• 500 zł miesięcznie, jeśli nie masz żadnych świadczeń lub są one łącznie niższe niż 1 919,33 zł brutto,
• niższa kwota (do różnicy 2 419,33 zł), jeśli świadczenia mieszczą się w przedziale 1 919,33–2 419,33 zł.

Od kiedy przysługuje świadczenie?

Od miesiąca, w którym spełniasz warunki i złożyłeś wniosek.

Obowiązek informowania ZUS:

Musisz zgłaszać zmiany, które wpływają na prawo do świadczenia lub jego wysokość:

• przyznanie nowych świadczeń z funduszy publicznych,
• wzrost kwoty takich świadczeń,
• areszt lub kara więzienia (poza dozorem elektronicznym).

Niezgłoszenie takich zmian może oznaczać konieczność zwrotu nienależnie pobranych kwot.

Nie zgadzasz się z decyzją?

Możesz odwołać się do sądu okręgowego (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych) w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem ZUS. Odwołanie jest bezpłatne i może być złożone pisemnie, ustnie lub pocztą.

Opublikowano: 28 maj 2025

Świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być przeprowadzane na różne sposoby. Zazwyczaj pacjenci korzystają z koniecznych zabiegów rehabilitacyjnych i fizjoterapeutycznych w szpitalach lub wyspecjalizowanych ośrodkach rehabilitacyjnych. Należy jednak mieć na uwadze, że osoby, które nie mają możliwości samodzielnego poruszania się i dotarcia do placówki, mogą skorzystać z rehabilitacji w komfortowych warunkach domowych. Dzięki temu osoby, które z różnych przyczyn nie mogą uczestniczyć w rehabilitacji szpitalnej, otrzymują odpowiednią opiekę.

Osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności mają obecnie szansę na rehabilitację domową w trybie przyspieszonym. W efekcie czas oczekiwania na rehabilitację dla tych osób jest zazwyczaj znacznie krótszy.

Kto ma prawo do rehabilitacji domowej?

Rehabilitacja w warunkach domowych jest przeznaczona dla pacjentów z problemami w funkcjonowaniu ruchowym, które są spowodowane:

• ogniskowymi uszkodzeniami mózgu (w tym po udarach mózgowych, krwotokach mózgowych, urazach) – do 12 miesięcy od wystąpienia uszkodzenia mózgu;
• poważnymi uszkodzeniami centralnego i obwodowego układu nerwowego, które są w 5. stopniu na skali oceny inwalidztwa (wyjątek stanowią dzieci poniżej 18. roku życia);
• uszkodzeniem rdzenia kręgowego – przez 12 miesięcy od momentu uszkodzenia;
• przewlekłymi chorobami postępującymi (takimi jak miopatia, choroba Parkinsona, zapalenie wielomięśniowe, rdzeniowy zanik mięśni, nowotwory mózgu, reumatoidalne zapalenie stawów);
• zwyrodnieniowymi chorobami stawów biodrowych lub kolanowych po zabiegach endoprotezoplastyki stawu – do 6 miesięcy od operacji;
• urazami kończyn dolnych – do 6 miesięcy od wystąpienia kontuzji;
• osobom w stanie wegetatywnym lub apalicznym.

Jakie dokumenty są potrzebne, aby uzyskać rehabilitację domową:

• skierowanie na rehabilitację w warunkach domowych
• kopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub I grupy inwalidzkiej, albo orzeczenie z ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji
• kopię dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie (np. legitymację emeryta/rencisty, zaświadczenie o pobieraniu zasiłku);
• kopię dokumentacji medycznej, która potwierdza obecność choroby opisanej w skierowaniu (np. ostatni wypis ze szpitala, zdjęcia rentgenowskie, płytkę z rezonansu magnetycznego lub tomografii).

Jak uzyskać darmową rehabilitację domową?

Uzyskać skierowanie od lekarza

Aby otrzymać skierowanie na rehabilitację w warunkach domowych, należy udać się do lekarza rodzinnego (tzw. lekarza pierwszego kontaktu) lub do specjalisty w dziedzinie rehabilitacji, fizjoterapii, neurologii, chirurgii ogólnej, reumatologii itp.

Skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne w domowych warunkach jest ważne przez 30 dni od daty jego wystawienia. W tym czasie musi zostać zarejestrowane, niezależnie od tego, kiedy faktycznie rozpocznie się rehabilitacja.

Skierowanie powinno mieć wyraźną adnotację, że rehabilitacja ma być realizowana w domu pacjenta. W tytule powinno znaleźć się określenie: skierowanie na fizjoterapię domową lub skierowanie na rehabilitację w warunkach domowych.

W skierowaniu powinien być umieszczony szczegółowy opis schorzenia lub kontuzji, która jest podstawą do skierowania na rehabilitację. Oprócz tego, należy podać choroby współistniejące, przebyte oraz inne czynniki (np. wszczepiony stymulator serca), które mogą wpływać na proces rehabilitacji.

Zabiegi realizowane w ramach rehabilitacji w domu nie mogą być łączone z usługami oferowanymi przez hospicjum domowe.

Należy przedstawić ważne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warto pamiętać, aby mieć przy sobie aktualne orzeczenie o niepełnosprawności. Posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wymagane do uzyskania skierowania na rehabilitację w warunkach domowych. Niemniej jednak, osoby z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności mogą korzystać z rehabilitacji domowej bez oczekiwania. Dlatego, jeśli się je posiada, warto mieć je ze sobą.

Opublikowano: 26 maj 2025

Kolagen ma kluczowe znaczenie dla osób w starszym wieku, ponieważ naturalny proces starzenia powoduje spadek jego produkcji w organizmie. Jest to białko, które wspiera zdrowie skóry, stawów i mięśni. Zmniejsza się też elastyczność tkanek łącznych, a kwasu hialuronowego, ważnego składnika mazi stawowej, zaczyna brakować.

Picie kolagenu lub jego zażywanie w postaci kapsułek może łagodzić te problemy, poprawiając kondycję skóry, wspierając stawy, wzmacniając mięśnie oraz ogólnie wpływając na jakość życia osób starszych.

Suplementacja kolagenu – wsparcie dla zdrowych kości!

Przyjmowanie kolagenu doustnie może wspierać zdrowie kości, szczególnie u osób starszych, które są bardziej narażone na problemy z układem kostnym, takie jak osteoporoza czy większe ryzyko złamań. Kolagen odgrywa istotną rolę w strukturze organicznej kości, wpływając na jej elastyczność i wytrzymałość. Również osoby dotknięte chorobami zwyrodnieniowymi dostrzegają jego korzyści.

Dodatkowo, suplementacja kolagenu może wspierać procesy naprawcze i mineralizacyjne kości, poprawiając ich stan zdrowia. Warto równocześnie stosować witaminę C, która jest kluczowa dla produkcji kolagenu. Kolagen współdziała także z witaminą D, wapniem oraz innymi składnikami odżywczymi, które są niezbędne dla zdrowych kości. Razem wspierają syntezę kolagenu, co pozytywnie wpływa na chrząstkę stawową oraz zdrowie panewki kości.

Kolagen a reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba autoimmunologiczna, która wywołuje stan zapalny w stawach, prowadząc do bólu i uszkodzenia chrząstki oraz kości. Choć kolagen nie leczy przyczyny RZS, może poprawić jakość życia chorych, wspierając zdrowie stawów.

Kolagen jest kluczowym budulcem stawów i ma duże znaczenie dla ich elastyczności oraz wytrzymałości. Dla osób z RZS, suplementacja może sprzyjać odbudowie uszkodzonej chrząstki, co łagodzi ból i stany zapalne stawów. Dodatkowo, kolagen może działać jako naturalny środek przeciwbólowy i przeciwzapalny, przynosząc ulgę w objawach RZS.

Kolagen na zmarszczki

Kolagen to białko obecne w skórze, odpowiadające za jej jędrność, elastyczność oraz nawilżenie. W miarę starzenia się, poziom naturalnego kolagenu maleje, co prowadzi do zmniejszenia elastyczności skóry oraz powstawania zmarszczek i linii mimicznych. Suplement diety zawierający kolagen lub kwas hialuronowy może zatem przyczynić się do polepszenia wyglądu skóry i redukcji zmarszczek.

Skuteczność kolagenu w redukcji zmarszczek jest uzależniona od wielu czynników, w tym rodzaju używanego preparatu, jego jakości, metod stosowania, dawki oraz indywidualnych cech danej osoby. Efekty mogą się różnić w zależności od organizmu, a pełne rezultaty często stają się widoczne po kilku tygodniach lub wręcz miesiącach systematycznego użytkowania.

Suplementacja kolagenu a choroba zwyrodnieniowa stawów

Kolagen może być korzystny także w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów, znanej jako osteoartroza, która polega na stopniowym zużywaniu się chrząstki stawowej, co prowadzi do bólu, ograniczeń w ruchu i pogorszenia jakości życia. Zjawisko to często dotyka starszych osób, które w młodości intensywnie angażowały się w ciężką pracę fizyczną lub sporty. W związku z tym w podeszłym wieku mogą występować bóle i sztywność stawów, a także zmiany w strukturze włókien kolagenowych spowodowane naturalnym procesem starzenia.

Kolagen oraz kwas hialuronowy są kluczowymi składnikami chrząstki stawowej, dlatego ich suplementacja wspomaga odbudowę uszkodzonej chrząstki, a także redukuje ból oraz stany zapalne w stawach.

Kiedy rozpocząć suplementację kolagenem?

Decyzja o rozpoczęciu suplementacji kolagenem powinna być oparta na indywidualnych potrzebach i celach. Wiele osób decyduje się na suplementy kolagenowe w wieku 25-30 lat, gdy naturalna produkcja kolagenu w organizmie zaczyna maleć. Takie preparaty przyczyniają się do poprawy elastyczności skóry, zdrowia stawów oraz ogólnego samopoczucia.

Zawsze warto porozmawiać z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji, aby ocenić osobiste potrzeby oraz odpowiednio dobrać ilość i rodzaj produktu.

Opublikowano: 23 maj 2025

Zapalenie płuc u osoby starszej to groźna choroba, która wymaga szybkiego leczenia i może prowadzić do poważnych powikłań. Objawy mogą być mniej wyraźne niż u młodszych pacjentów, co utrudnia rozpoznanie. Ważne jest, aby wiedzieć, jak rozpoznać zapalenie płuc u seniora i jak zapobiegać jego wystąpieniu. 

Czynniki ryzyka zapalenia płuc u seniorów

Zapalenie płuc u osób starszych charakteryzuje się wyższą śmiertelnością oraz cięższym przebiegiem choroby. Ludzie mający ponad 65 lat są cztery razy bardziej narażeni na tę chorobę w porównaniu do młodszych dorosłych. Wskaźnik śmiertelności wśród seniorów może wynosić nawet trzykrotnie więcej niż w grupie osób poniżej 65. Jest to głównie związane z obecnością różnych czynników ryzyka w tej kategorii wiekowej.

Prawdopodobieństwo zachorowania wzrasta z powodu następujących przyczyn:

• Wiek (powyżej 70 lat),
• Niedożywienie,
• Odwodnienie wśród osób starszych,
• Problemy z połykaniem (zapalenie płuc zachłystowe) – często związane z chorobami neurologicznymi (otępienie, stan po udarze, zaburzenia świadomości, w tym majaczenie),
• Osłabiony odruch kaszlowy,
• Unieruchomienie w łóżku,
• Wielochorobowość,
• Zmiany w układzie immunologicznym związane z wiekiem,
• Osłabienie odporności,
• Choroby płuc i serca,
• Nadużywanie alkoholu oraz nikotyny.

Objawy zapalenia płuc u osoby starszej:

• Przyspieszenie oddechu: Senior może oddychać szybciej i płycej niż zwykle. 
• Duszności: Uczucie braku powietrza lub trudności w oddychaniu. 
• Kaszel: Kaszel może być suchy lub mokry, z odkrztuszaniem śluzu lub ropnej wydzieliny. 
• Ból w klatce piersiowej: Ból może być ostry lub tępy, a także promieniować do innych części ciała. 
• Zmiany osłuchowe przy badaniu stetoskopem: Lekarz może wykryć furczenia, rzężenia lub inne nieprawidłowości w płucach. 
• Zmęczenie i osłabienie: Senior może być bardziej zmęczony niż zwykle, nawet po krótkich czynnościach. 
• Utrata apetytu: Osoba starsza może mieć trudności z jedzeniem. 
• Zaburzenia świadomości: U niektórych osób starszych zapalenie płuc może powodować zamęt lub dezorientację. 
• Brak gorączki: U osób w starszym wieku zapalenie płuc może przebiegać bez gorączki. 

Przyczyny zapalenia płuc u osób starszych:

• Infekcje bakteryjne lub wirusowe:
  Bakterie i wirusy mogą atakować płuca i wywołać zapalenie. 
• Zmniejszona odporność organizmu:
  U osób starszych układ odpornościowy może być słabszy i mniej skuteczny w walce z infekcjami. 
• Choroby przewlekłe:
  Schorzenia układu oddechowego, serca, cukrzyca, schorzenia nerek, marskość wątroby, niedożywienie mogą zwiększać ryzyko zapalenia płuc. 
• Zaburzenia połykania:
  Trudności z połykaniem mogą prowadzić do zachłystu, co zwiększa ryzyko zapalenia płuc. 
• Unieruchomienie:
  Pozycja leżąca i unieruchomienie mogą utrudniać usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych. 
• Używki:
  Palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu mogą osłabiać układ oddechowy i zwiększać ryzyko zapalenia płuc. 

Leczenie zapalenia płuc u osób starszych:

• Leczenie szpitalne: Pacjent musi być pod stałą kontrolą lekarza, poddawany tlenoterapii i antybiotykoterapii.
• Leczenie ambulatoryjne: W niektórych przypadkach leczenie może być prowadzone w domu, pod nadzorem lekarza.
• Antybiotyki: Lekarz przepisuje odpowiednie antybiotyki, które mają zwalczyć infekcję.
• Tlenoterapia: Pomoc w oddychaniu.
• Rehabilitacja oddechowa: Ćwiczenia mające na celu wzmocnienie mięśni oddechowych i poprawę oddychania.
• Dieta i nawodnienie: Ważne jest, aby pacjent był dobrze odżywiony i nawadniany. 

Zapobieganie zapaleniu płuc u osób starszych:

• Szczepienia przeciw grypie i pneumokokom:
  Szczepienia pomagają zredukować ryzyko infekcji, które mogą prowadzić do zapalenia płuc.
• Zdrowy tryb życia:
  Regularne ćwiczenia, zdrowe odżywianie i unikanie używek mogą wzmocnić układ odpornościowy. 

Zapalenie płuc u osób starszych może różnić się w przebiegu od tej samej choroby u dorosłych lub dzieci. U seniorów kaszel, dreszcze oraz gorączka mogą być nieobecne, a zamiast tego często występuje kołatanie serca, brak apetytu, odwodnienie i majaczenie. Osoby w podeszłym wieku często borykają się z przewlekłymi schorzeniami, takimi jak problemy z układem krążenia czy cukrzyca, co pogarsza ich rokowania. Dodatkowo, z wiekiem osłabia się system odpornościowy, co zwiększa ryzyko wystąpienia infekcji. Dlatego zapalenie płuc u osób starszych może stanowić poważne zagrożenie dla życia, wymagające natychmiastowej diagnozy oraz stosownego leczenia.

Opublikowano: 21 maj 2025

Czym jest omega-3?

Kwasy tłuszczowe omega-3 to grupa wielonienasyconych tłuszczów znanych ze swoich licznych korzyści zdrowotnych.

Dwa ważne kwasy omega-3, DHA i EPA, występują głównie w tłustych rybach, takich jak łosoś, makrela i sardynki.

Nie musisz jednak rezygnować, jeśli nie jesz ryb – siemię lniane, pekan, orzechy laskowe i włoskie są bogate w inną formę omega-3 zwaną ALA, która w organizmie przekształca się w DHA i EPA.

Czy omega-3 to witamina?

Nie, kwasy tłuszczowe omega-3 to wielonienasycone tłuszcze, a nie witaminy. Jednak źródła omega-3 w pożywieniu i suplementy często zawierają również witaminy, takie jak witamina A i witamina D.

Nasze ciała nie są w stanie wytwarzać omega-3, dlatego jest on uważany za niezbędny składnik odżywczy w taki sam sposób, w jaki niektóre witaminy są uważane za niezbędne.

Co robi omega-3? Kwasy omega-3 stanowią ważne części błon komórkowych w naszym ciele, pomagając naszym organom, układowi odpornościowemu i układowi hormonalnemu funkcjonować prawidłowo.

W czym dokładnie mogą pomóc kwasy omega-3?

1. Lepiej spać

Lepiej spać = lepiej żyć, a okazuje się, że przyjmowanie wystarczającej ilości kwasów omega-3 może pomóc w poprawie snu.

Niski poziom kwasów omega-3 wiąże się z bezdechem sennym u dorosłych, problemami ze snem u dzieci i niższym poziomem hormonu, który pomaga zasnąć, zwanego melatoniną.

Jedno badanie wykazało, że dzieci, które przyjmowały suplementy omega-3, spały dłużej i budziły się mniej w nocy, a naukowcy uważają, że omega-3 może mieć podobny wpływ na dorosłych.

2. Utrzymywać nawilżenie skóry

Kwas tłuszczowy omega-3 DHA jest również głównym składnikiem strukturalnym Twojej skóry, pomagając jej zachować zdrowie. Gdy błony skóry są zdrowe, wydają się bardziej miękkie, bardziej elastyczne i bardziej nawilżone.

Omega-3 EPA pomaga również utrzymać nawilżenie skóry, pomagając kontrolować produkcję sebum.

3. Ukoić swoją skórę

Masz egzemę lub łuszczycę? Hiszpańscy naukowcy odkryli, że przyjmowanie suplementów omega-3, a także stosowanie miejscowych metod leczenia, może pomóc złagodzić łuszczycę. Inne badanie wykazało, że przyjmowanie suplementów omega-3 zmniejsza nasilenie egzemy.

EPA omega-3 może pomóc zmniejszyć przedwczesne starzenie się skóry, a także pomóc chronić skórę przed uszkodzeniami słonecznymi. Dzieje się tak, ponieważ EPA pomaga zatrzymać substancje, które niszczą kolagen skóry po ekspozycji na słońce, blokując ich uwalnianie.

4. Utrzymywać prawidłowe ciśnienie krwi

Udowodniono również, że kwasy tłuszczowe omega-3 pomagają utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi. Uważa się, że pomagają one rozszerzać się naczyniom krwionośnym, dzięki czemu serce nie musi tak mocno tłoczyć krwi po całym ciele. Może to być jeden z powodów, dla których są powiązane z niższym ryzykiem udaru.

5. Wspierać pamięć

Badania pokazują, że przyjmowanie suplementów Omega-3 przez sześć miesięcy może wyostrzyć Twoją pamięć. Uważa się, że DHA zawarty w kwasach tłuszczowych omega-3 pomaga komórkom nerwowym lepiej się ze sobą komunikować.

6. Zadbać o zdrowie oczu

Omega-3 DHA pomaga budować siatkówkę oka (około 93% wszystkich kwasów tłuszczowych omega-3 w siatkówce to DHA). Jeśli nie przyjmujesz go wystarczająco dużo, może to powodować problemy ze wzrokiem. Może pomóc spowolnić zwyrodnienie siatkówki, w tym zwyrodnienie plamki żółtej – jest to najczęstsza postać ślepoty u osób starszych. Badania sugerują, że chociaż DHA nie jest w stanie odwrócić uszkodzeń siatkówki, może pomóc w utrzymaniu zdrowego wzroku.

7. Wspierać rozwój mózgu

Kwasy tłuszczowe omega-3 są kluczowe dla zdrowego rozwoju mózgu dziecka w trzecim trymestrze ciąży i do ukończenia przez nie 18 miesięcy. Szczególnie DHA, który stanowi około 97% kwasów tłuszczowych omega-3 w mózgu. British Nutrition Foundation zaleca kobietom w ciąży spożywanie odpowiedniej ilości kwasów omega-3, ale istnieje kilka ograniczeń co do źródeł ich pozyskiwania.

Radzi kobietom w ciąży spożywanie tłustych ryb w umiarkowanych ilościach, maksymalnie 2 porcji tygodniowo, ze względu na potencjalne zanieczyszczenia, które zawierają. Mogą jednak również pozyskiwać kwasy omega-3 z różnych źródeł, takich jak produkty wzbogacone o DHA, takie jak jaja. Suplementy również są w porządku, pod warunkiem, że sprawdzisz, czy są odpowiednie dla kobiet w ciąży i nie zawierają dużych ilości witaminy A.

8. Złagodzić PMS

Kwasy omega-3 mogą okazać się pomocne; badania wykazały, że przyjmowanie suplementów może łagodzić psychologiczne objawy PMS, a także łagodzić wzdęcia i tkliwość piersi.

9. Wspierać podczas menstruacji

Wiele kobiet odczuwa dyskomfort podczas krwawienia miesiączkowego, szczególnie w dolnej części brzucha i miednicy, który może rozprzestrzeniać się na uda i dolną część pleców. Przeprowadzono wiele badań, które wykazały, że kobiety spożywające najwięcej kwasów omega-3 mają tendencję do odczuwania łagodniejszego dyskomfortu menstruacyjnego.

10. Wspierać zdrowie serca

Związek między kwasami tłuszczowymi omega-3 a tym, jak mogą one wspierać zdrowie serca, został dobrze zbadany. W rzeczywistości ludzie w krajach, w których spożywa się więcej tłustych ryb, na przykład na Grenlandii, w Japonii i w basenie Morza Śródziemnego, mają mniej chorób serca w porównaniu z krajami, w których spożywa się mniej tłustych ryb, takimi jak Wielka Brytania.

Kwasy tłuszczowe omega-3 EPA i DHA mogą pomóc chronić naczynia krwionośne i serce przed chorobami, pomagając:

• Poprawić przepływ krwi w organizmie
• Utrzymać stałe bicie serca
• Utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi
• Utrzymać prawidłowy poziom trójglicerydów (tłuszczu, który dostaje się do krwi po spożyciu posiłku)

11. Pomoc w walce z lękiem

Lęk jest jednym z najczęstszych zaburzeń zdrowia psychicznego, a okazuje się, że kwasy omega-3 mogą odgrywać w tym rolę. Lęk jest stanem, który powoduje uczucie ciągłej nerwowości i niepokoju. Istnieje kilka badań, które sugerują, że suplementy omega-3 mogą pomóc osobom wykazującym objawy lęku.

12. Zmniejszyć objawy ADHD u dzieci

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, które może powodować problemy z zachowaniem, takie jak nadpobudliwość, nadmierna impulsywność i trudności z koncentracją/utrzymaniem uwagi. Chociaż kwasy omega-3 nie znajdują się w wytycznych NICE dotyczących leczenia ADHD, istnieje coraz więcej dowodów na to, że kwasy omega-3 mogą pomóc osobom z ADHD.

Naukowcy z Instytutu Psychiatrii, Psychologii i Neurologii King’s College London odkryli, że suplementy z olejem rybim mogą pomóc w przypadku nadpobudliwości, braku uwagi i innych wzorców poznawczych i behawioralnych u dzieci i nastolatków z ADHD.

13. Pomoc w zespole metabolicznym

Zespół metaboliczny to nazwa nadana zbiorowi schorzeń, w tym otyłości centralnej (tłuszcz brzuszny), niskiemu poziomowi „dobrego” cholesterolu HDL, wysokiemu poziomowi trójglicerydów i insulinooporności.

Wszystkie te czynniki mogą zwiększać ryzyko wystąpienia innych chorób, takich jak cukrzyca i choroby serca.

Niektóre badania dotyczące suplementacji kwasami omega-3 i zespołu metabolicznego porównywały wyniki u dorosłych przyjmujących olej rybi podczas udziału w programie zmiany stylu życia i u osób biorących udział w programie bez oleju rybiego.

Grupa przyjmująca olej rybi wykazała znaczną redukcję obwodu oczekiwania, zmniejszenie zespołu metabolicznego o 33,3% oraz normalizację ciśnienia krwi i poziomu trójglicerydów.

14. Zadbać o zdrowie stawów

Omega-3 z oleju rybiego może pomóc zachować elastyczność stawów. Wyższe poziomy omega-3 w płynie stawowym (bezbarwny, gęsty płyn, który smaruje nasze stawy) są związane z lepszym zdrowiem stawów.29

15. Pomoc w zaburzeniach nastroju

Omega-3 badano również obok innych zaburzeń nastroju i ujawniły obiecujące wyniki w leczeniu takich schorzeń jak:

• Depresja poporodowa

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe (depresja maniakalna) – głównie w fazie depresyjnej

Omega-3 zostały również pozytywnie powiązane z innymi schorzeniami psychicznymi, takimi jak:

Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD)

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD)

• Schizofrenia

Jednak potrzeba więcej dowodów, zanim suplementacja omega-3 będzie mogła być zalecana w tych schorzeniach.

16. Wspierać zdrowie kości

Nasze kości i stawy potrzebują odpowiedniego poziomu wapnia, aby zachować zdrowie.

Badania wykazały, że kwasy tłuszczowe omega-3 mogą pomóc kościom zatrzymać więcej wapnia, co powinno prowadzić do zmniejszenia ryzyka chorób takich jak osteoporoza.

17. Zadbać o zdrowie seksualne

Omega-3 pomaga w tworzeniu hormonów płciowych u mężczyzn i kobiet, co może pomóc w poprawie jakości plemników i funkcji seksualnych.

Opublikowano: 19 maj 2025

Koleje Małopolskie dbają o osoby z niepełnosprawnością, oferując im wsparcie w podróżach i pomoc w razie potrzeby. Osoby z niepełnosprawnością mogą skorzystać z bezpłatnej asysty na stacjach i w pociągach, a także z ulgowych biletów. 

Zgodnie z artykułem 21 ust. 2 Rozporządzenia nr 2021/782 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z 29 kwietnia 2021 roku, osoby z niepełnosprawnościami oraz te z ograniczoną mobilnością mają prawo do zakupu biletów bez ponoszenia dodatkowych kosztów.

Zgodnie z artykułem 3 punkt 21 tego Rozporządzenia, osobą z niepełnosprawnością lub osobą z ograniczoną mobilnością jest każda jednostka, która cierpi na trwałe lub czasowe ograniczenie w sprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej czy sensorycznej, co może utrudniać jej pełne i efektywne korzystanie z transportu na równi z innymi pasażerami, lub której zdolność do poruszania się w trakcie podróży jest ograniczona z powodu wieku.

W związku z powyższym, osoby te nie mają obowiązku informowania personelu pociągu o braku ważnego biletu na przejazd, a podczas odprawy w pociągu nie są pobierane opłaty za wydanie biletu.

Pomoc w podróży od przewoźnika

Na stacjach, gdzie pracuje personel, osobom z niepełnosprawnością lub tym z ograniczoną mobilnością oferowana jest bezpłatna pomoc przy wsiadaniu i wysiadaniu z pociągu lub przy przesiadaniu się do innego pociągu.

Aby uzyskać taką pomoc, należy zawiadomić przewoźnika przynajmniej 24 godziny przed planowaną podróżą.

W przypadku braku takiej informacji, pracownicy Kolei Małopolskich zrobią wszystko, co możliwe, aby pomóc w tym, by osoba z niepełnosprawnością lub osoba o ograniczonej mobilności mogła przeprowadzić swoją podróż.

Osoba z niepełnosprawnością lub osoba z ograniczoną możliwością poruszania się musi zgłosić się na stację co najmniej 30 minut i najpóźniej 60 minut przed odjazdem pociągu.

Osoba zgłaszająca podróż dla osoby z niepełnosprawnością lub z ograniczoną mobilnością ma obowiązek podjąć wszelkie rozsądne kroki, aby poinformować przewoźnika o anulowanym przejeździe co najmniej 12 godzin przed jego planowanym terminem.

Jak zgłosić potrzebę asysty

Zgłoszenia przejazdu osób niepełnosprawnych przyjmowane są całodobowo pod numerem telefonu 790 374 036 (informacja o przetwarzaniu danych osobowych podanych w zgłoszeniu przejazdu osoby niepełnosprawnej znajduje się tutaj: Polityka Prywatności). W godzinach od 7:00 do 15:00 zgłoszenia można również przesłać mailowo na adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..

Podczas zgłaszania przejazdu osoby z niepełnosprawnością lub o ograniczonej możliwości poruszania się należy podać:

• datę podróży
• relację (stacja wyjazdu, stacja przyjazdu, stacja przesiadania się) z określeniem, na jakiej stacji potrzebna jest pomoc,
• godzinę odjazdu/przyjazdu,
• imię i nazwisko podróżnego oraz telefon kontaktowy,
• nr wagonu i nr miejsca (w przypadku pociągu/wagonu z rezerwacją miejsc),
• rodzaj niepełnosprawności (czy podróżny korzysta z wózka),
• czy podróż odbywa się z osobą towarzyszącą/opiekunem; psem przewodnikiem/asystującym,
• jaki bagaż podróżny zabiera ze sobą,
• dodatkowe informacje (np. miejsce spotkania).

Opublikowano: 16 maj 2025

Czym jest udar? Jakie są jego typy?

W przeszłości określano go jako apopleksję. Po zawałach serca oraz nowotworach, zajmuje on trzecie miejsce w liczbie zgonów oraz pierwsze w kategorii utraty sprawności.

Udar występuje na skutek niewłaściwego krążenia krwi w mózgu. Krew dostarcza tlen oraz substancje odżywcze. Kiedy jej przepływ do mózgu jest niewystarczający, dochodzi do niedotlenienia oraz śmierci komórek mózgowych. Udar może prowadzić do wielu negatywnych skutków fizycznych i psychicznych, a ich intensywność oraz rodzaj są zależne od lokalizacji oraz czasu trwania udaru.

Udary mózgu możemy podzielić na dwa typy:

Udar niedokrwienny

Ten typ jest skutkiem zablokowania naczyń mózgowych lub tych, które odprowadzają krew. Zatykanie naczyń, zwykle związane z miażdżycą lub nieleczonym nadciśnieniem tętniczym, uszkadza naczynia krwionośne. Osoby z migotaniem przedsionków serca są również szczególnie narażone na udar niedokrwienny. Serce nienormalnie bijące nie jest w stanie efektywnie pompować krwi, co prowadzi do jej stagnacji. Powoduje to formowanie się skrzeplin w naczyniach krwionośnych, a te, trafiając do aorty i tętnic szyjnych, blokują ich światło, co wywołuje ostre niedotlenienie mózgu.

Udar krwotoczny

Ten typ udaru powstaje w wyniku pęknięcia naczynia, co prowadzi do wylania krwi poza naczynie mózgowe i mechanicznego uszkodzenia neuronów. Skala uszkodzenia mózgu zależy od objętości krwiaka oraz jego lokalizacji. Czasem może on być mały i znajduje się w mniej istotnej części mózgu, nie powodując poważnych problemów, lecz zazwyczaj są to większe uszkodzenia, które obejmują większe obszary mózgu, dlatego udary krwotoczne częściej kończą się zgonem pacjenta niż udary niedokrwienne.

Objawy udaru mózgu

Do najczęstszych oznak udaru mózgu zaliczamy:

• paraliż lub osłabienie kończyn, często jednostronne,
• wykrzywienie twarzy po jednej stronie,
• zaburzenia czucia, zazwyczaj występujące z jednego boku,
• problemy z widzeniem (dwojenie w oczach) oraz z mową,
• zawroty głowy oraz trudności z utrzymaniem równowagi,
• nagle występujące silne bóle głowy,
• uczucie niepokoju, lęku oraz trudności w oddychaniu,
• stopniowo pogarszająca się świadomość.

Pierwsza pomoc przy udarze mózgu

Kiedy zauważysz u kogoś któregokolwiek z wymienionych objawów, natychmiast wezwij pomoc. Do momentu przybycia karetki: otwórz okna, rozluźnij ubranie chorego, ułóż go na boku w bezpiecznej pozycji. Jeśli pacjent ma protezę w jamie ustnej, usuń ją i delikatnie odchyl głowę, jak w czasie udzielania pierwszej pomocy. Należy nieustannie monitorować akcję serca i tętno. Gdy akcja serca ustanie, należy przeprowadzić masaż serca oraz sztuczne oddychanie.

Udar mózgu – przyczyny i czynniki ryzyka

Krążenie mózgowe może zostać uszkodzone z różnych powodów, co zawsze prowadzi do zmian w mózgu spowodowanych jego niewystarczającym ukrwieniem. Najczęstszym powodem, który stanowi aż 80% przypadków udarów, są zakrzepy lub zatory w naczyniach krwionośnych mózgu lub tych, które dostarczają krew do mózgu. 20% to udary, które powstają na skutek pęknięcia naczynia mózgowego. Takie przypadki określamy jako udary krwotoczne.

Czynniki zwiększające ryzyko udaru mózgu

W Polsce na udary mózgu zapada rocznie około 75 tysięcy osób. Na całym świecie liczba ta przekracza 5 milionów i z każdym rokiem przybywa chorych. Co czwarty pacjent umiera w ciągu miesiąca od wystąpienia udaru. U około jednej trzeciej występuje trwałe upośledzenie i potrzeba stałej opieki.

Udar mózgu najczęściej dotyka osoby powyżej 65 roku życia, a ryzyko wzrasta z wiekiem. Coraz częściej udary przytrafiają się także młodszym ludziom.

Udar mózgu leczenie

Udar mózgu był znany już Hipokratesowi, jednak przez wiele lat medycyna nie potrafiła sobie z nim poradzić. Do dziś nie opracowano leku, który mógłby zapobiec udarowi lub cofnąć jego skutki, jednak przyczyny i czynniki ryzyka są dobrze znane, co pozwala na skuteczną profilaktykę.

W leczeniu udaru kluczowe znaczenie ma szybka reakcja. W przypadku udaru niedokrwiennego najważniejszy jest czas (4,5 godziny), który umożliwia podanie leków mających na celu rozpuszczenie skrzepliny.

W przypadku udarów krwotocznych może być potrzebny zabieg chirurgiczny.

Rehabilitacja osób po udarze odgrywa ogromną rolę w ich powrocie do normalności. Ważne jest, aby rozpocząć ją jak najwcześniej.

Zaleca się także modyfikację dotychczasowego stylu życia. Pacjenci powinni przede wszystkim troszczyć się o zdrową dietę: unikać jedzenia przetworzonego, spożywać dużo świeżych warzyw i owoców oraz zrezygnować z używek, takich jak alkohol czy papierosy. Ważna jest również aktywność fizyczna – najlepiej na świeżym powietrzu.

Opublikowano: 14 maj 2025

Zgodnie z polskimi regulacjami, opiekun medyczny to zawód medyczny, który figuruje w klasyfikacji zawodów oraz specjalności i jest oznaczony numerem 532102.

Podstawowym celem opiekuna medycznego jest zaspokajanie fundamentów potrzeb biologicznych, psychicznych oraz społecznych osób wymagających wsparcia. Z tego powodu ten zawód odgrywa istotną rolę w systemie ochrony zdrowia oraz w zakresie opieki społecznej nad pacjentami z różnorodnymi schorzeniami.

Wykształcenie opiekuna medycznego

Do roku 2021 kształcenie opiekunów medycznych odbywało się na dwa sposoby – w szkołach policealnych lub poprzez Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy. Nauka trwała 2 semestry, co odpowiada 1 rokowi.

Od września 2021 roku kształcenie opiekuna medycznego przebiega w nowym systemie – tylko w szkołach policealnych oraz w ramach zajęć dziennych lub stacjonarnych. Całkowity czas nauki wynosi 3 semestry, czyli 1,5 roku.

Aby uzyskać kwalifikacje opiekuna medycznego, konieczne jest zdanie egzaminu zawodowego, który jest organizowany przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne.

Opiekun medyczny – jakie ma obowiązki?

Opiekun medyczny ma prawo do wykonywania licznych działań medycznych związanych z opieką i zaspokajaniem podstawowych potrzeb osób, które potrzebują wsparcia.

Do zadań związanych z higieną i pielęgnacją, które wykonuje opiekun medyczny, należą:

• Toaleta osoby, w tym pielęgnacyjne zabiegi dotyczące ciała oraz mycie włosów,
• Pomoc związaną z czynnościami fizjologicznymi,
• Dbanie o higienę tracheostomii, gastrostomii, ileostomii oraz kolostomii bez powikłań,
• Ścielenie łóżka, zarówno pustego, jak i z osobą,
• Zapewnienie bezpiecznego oraz komfortowego ułożenia osoby w łóżku,
• Wymiana pościeli w łóżku,
• Zapobieganie odleżynom dla osób długotrwale unieruchomionych,
• Ubieranie osoby,
• Zmiana produktów chłonnych, takich jak pieluchomajtki i majtki chłonne,
• Zakładanie cewnika zewnętrznego, worka na mocz czy worka stomijnego,
• Karmienie osoby, zarówno drogą doustną, jak i dojelitową,
• Wykonywanie czynności wpływających na usprawnienie osoby.

Do zadań opiekuńczych, które wykonuje opiekun medyczny, zalicza się:

• Aktywizowanie osoby,
• Wspieranie w adaptacji do zmian związanych z diagnozowaną chorobą lub starością,
• Pomoc w codziennych zadaniach,
• Pomoc w użytkowaniu sprzętu rehabilitacyjnego i ortopedycznego,
• Udzielanie emocjonalnego wsparcia w trudnych momentach,
• Przekazywanie informacji na temat schorzeń oraz starości,
• Pomoc w utrzymaniu aktywności ruchowej osoby.

Inne obowiązki opiekuna medycznego:

• Realizacja ćwiczeń fizjoterapeutycznych z zastosowaniem metody Hoppe,
• Pobieranie krwi oraz innych próbek do badań,
• Podawanie niektórych leków za pomocą iniekcji podskórnej,
• Udzielanie pierwszej pomocy w nagłych przypadkach zagrażających zdrowiu oraz życiu osoby,
• Pomiar oraz ocena podstawowych funkcji życiowych, takich jak tętno, ciśnienie krwi, temperatura oraz liczba oddechów,
• Pomiar poziomu glukozy we krwi przy użyciu glukometru,
• Przeprowadzanie zabiegów pielęgnacyjnych, takich jak lecznicze kąpiele, zalecane przez lekarza lub pielęgniarkę,
• Czyszczenie oraz dezynfekcja sprzętu używanego do zabiegów,
• Prowadzenie rejestracji mikcji oraz defekacji pacjenta,
• Komunikacja z personelem terapeutycznym i medycznym w celu przekazywania informacji o stanie zdrowia osoby.
• Pozostałe działania realizowane we współpracy z zespołem terapeutycznym oraz medycznym.

Opiekun medyczny może być zatrudniony w różnych instytucjach, takich jak szpitale, domy pomocy społecznej, placówki medyczno-opiekuńcze, hospicja, sanatoria, prywatne kliniki, ośrodki rehabilitacyjne oraz w domach osób prywatnych, gdzie zapewnia wsparcie osobom wymagającym opieki. Osoby te mogą także znajdować pracę w fundacjach oraz organizacjach, które wspierają chorych.

Szpitale:

Opiekunowie medyczni wspierają personel medyczny w opiece nad pacjentami, np. pomagając w codziennych czynnościach, monitorując zdrowie i utrzymując czystość. 

Domy pomocy społecznej i zakłady opiekuńczo-lecznicze:
W tych placówkach opiekunowie medyczni zapewniają kompleksową opiekę nad osobami starszymi, chorymi i niepełnosprawnymi, w tym pomoc w codziennych czynnościach, rehabilitację i opiekę medyczną. 

Hospicja:
W hospicjach opiekunowie medyczni zapewniają opiekę paliatywną osobom chorym na choroby nieuleczalne, skupiając się na złagodzeniu bólu i poprawie jakości życia. 

Sanatoria:
W sanatoriach opiekunowie medyczni wspierają proces rehabilitacji i leczenia, pomagając w codziennych czynnościach i dbając o komfort podopiecznych. 

Prywatne kliniki:
W prywatnych klinikach opiekunowie medyczni mogą wspierać personel medyczny w opiece nad pacjentami, np. w gabinetach lekarskich, na oddziałach lub w prywatnych przychodniach. 

Ośrodki rehabilitacyjne:
W ośrodkach rehabilitacyjnych opiekunowie medyczni pomagają osobom w odzyskiwaniu sprawności po urazach lub chorobach, wspierając ich w procesie rehabilitacji i codziennych czynności. 

Dom prywatny:
Opiekunowie medyczni mogą świadczyć opiekę w domu pacjenta, pomagając w codziennych czynnościach, przyjmowaniu leków, rehabilitacji i wspierając emocjonalnie. 

Fundacje i stowarzyszenia:
Opiekunowie medyczni mogą pracować w fundacjach i stowarzyszeniach, które wspierają osoby chore i niepełnosprawne, np. poprzez organizowanie programów rehabilitacyjnych, udzielanie wsparcia psychologicznego lub pomoc w codziennych czynnościach. 

Opublikowano: 12 maj 2025

Cholesterol to tłuszcz, który zaliczany jest do steroidów, a jego obecność jest kluczowa dla prawidłowego działania organizmu. Jego część jest wytwarzana w wątrobie oraz jelitach, a reszta pochodzi z pożywienia. W ciele ludzkim cholesterol występuje zarówno w osoczu, jak i w tkankach, w postaci wolnej oraz związanej. Cholesterol i inne lipidy są transportowane w organizmie w formie lipoprotein, które łączą się z białkami, docierając w ten sposób do komórek. Wyróżniamy dwa typy lipoprotein:

LDL (lipoproteina o niskiej gęstości) – przenosząca cholesterol do komórek,

HDL (lipoproteina o wysokiej gęstości) – odpowiedzialna za transport cholesterolu do wątroby.

Jaką funkcję pełni cholesterol w naszym ciele?

Wśród jego zadań można wymienić:

• jest częścią błon komórkowych,
• uczestniczy w produkcji niektórych hormonów, w tym hormonów płciowych,
• jest niezbędny do produkcji witaminy D3,
• stanowi składnik żółci,
• jest ważnym budulcem osłonek mielinowych neuronów.

Jak sprawdzić poziom cholesterolu?

Skąd można się dowiedzieć, że cholesterol jest za wysoki? Najczęściej pacjenci dowiadują się o tym podczas rutynowych badań krwi. Lekarz zleca pełny lipidogram (profil lipidowy), który pozwala ocenić poziom:

• cholesterolu całkowitego,
• cholesterolu frakcji LDL – czyli tzw. „złego cholesterolu”, który odkłada się na ścianach naczyń krwionośnych,
• cholesterolu frakcji HDL – czyli „dobrego cholesterolu”, który transportuje cząsteczki cholesterolu do wątroby,
• trójglicerydów.

Z uwagi na potencjalne konsekwencje wysokiego cholesterolu, lipidogram powinien być wykonywany regularnie przez każdą osobę. Dla osób zdrowych zaleca się sprawdzanie poziomu cholesterolu przynajmniej raz na 5 lat po ukończeniu 20. roku życia, a dla osób w wieku dojrzałym co dwa lata. Natomiast dla pacjentów z grup ryzyka (np. cukrzyca, otyłość, rodzinna hipercholesterolemia w wywiadzie) lub z chorobami sercowo-naczyniowymi, zaleca się badanie przynajmniej raz w roku.

Pierwsze badanie lipidogramu powinno się wykonać po 20 roku życia i powtarzać co 5 lat.

Jakie są normy cholesterolu?

Jeżeli całkowite stężenie cholesterolu – LDL i HDL razem – przekracza 190 mg/dl (5,0 mmol/l) lub poziom LDL jest większy niż 115 mg/dl (3,0 mmol/l) - mówimy o hipercholesterolemii.

Normalny poziom cholesterolu całkowitego dla osoby zdrowej nie powinien przekraczać 190 mg/dl (5 mmol/l), a frakcji LDL 115 mg/dl (3 mmol/l).

Postacie hipercholesterolemii

Rozróżniamy hipercholesterolemię pierwotną oraz wtórną. Pierwotny nadmiar cholesterolu w krwi jest spowodowany defektem jednego lub kilku genów. Hipercholesterolemia jednogenowa często bywa określana jako rodzinna, gdyż przechodzi z pokolenia na pokolenie. Z kolei w przypadku hipercholesterolemii wielogenowej choroba nie zawsze manifestuje się, a gdy już tak się dzieje, jest to zazwyczaj spowodowane niewłaściwą dietą.

Hipercholesterolemia wtórna może występować jako skutek innych przewlekłych schorzeń, takich jak:

• niedoczynność tarczycy,
• zespół nerczycowy,
• zespół metaboliczny,
• choroby wątroby charakteryzujące się cholestazą, czyli podwyższonym poziomem kwasów żółciowych,
• choroby autoimmunologiczne.

Wzrost poziomu cholesterolu może być także wynikiem zażywania niektórych leków, m. in. :

• progestagenów,
• leków moczopędnych,
• glikokortykosteroidów,
• inhibitorów proteaz stosowanych w terapii HIV.

Ponadto, podwyższone ryzyko cholesterolu związane jest z:

• niezdrowym stylem życia,
• dietą bogatą w kalorie oraz tłuszcze nasycone i przetworzone produkty,
• spożywaniem alkoholu,
• palenie papierosów,
• brakiem aktywności fizycznej.

Wysoki cholesterol – objawy

Czy podwyższony poziom cholesterolu wywołuje jakieś widoczne symptomy? Z reguły nie. Tylko rodzinna hipercholesterolemia może prowadzić do pojawienia się:

• żółtaków na powiekach,
• żółtaków w ścięgnie Achillesa,
• żółtaków skórnych o charakterze wyniosłym lub guzkowym,
• rąbka starczego w rogówce,
• bólu i stanów zapalnych w ścięgnach.

W większości przypadków wyraźne oznaki pojawiają się dopiero związkach z chorobami będącymi konsekwencją hipercholesterolemii. Dlatego niezwykle istotne jest regularne monitorowanie poziomu cholesterolu we krwi.

Jakie skutki powoduje wysoki cholesterol?

Jakie konsekwencje niesie za sobą nieleczona hipercholesterolemia? Przewlekłe utrzymywanie się wysokiego poziomu cholesterolu we krwi może prowadzić do poważnych schorzeń. Przede wszystkim, podwyższony cholesterol jest jednym z kluczowych czynników występowania miażdżycy oraz zwiększa ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Wysokiemu cholesterolowi towarzyszy także potencjalne występowanie kamieni żółciowych, których składnikiem może być cholesterol.

Miażdżyca to schorzenie, które powoduje zwężenie światła naczyń krwionośnych na skutek formowania się blaszek miażdżycowych, które głównie składają się z cholesterolu. Powoduje to zaburzenia przepływu krwi w wyniku zwężenia naczyń, co prowadzi do niedokrwienia i niedotlenienia różnych organów. W skrajnych przypadkach może to skutkować poważnymi powikłaniami, takimi jak choroba wieńcowa czy udar mózgu.

Także niebezpieczne jest pęknięcie blaszki miażdżycowej. Jeśli pęknięcie jest duże, może dojść do utworzenia skrzepu, który zatyka tętnicę, co prowadzi do nagłego niedotlenienia danego obszaru, np. zawału serca. Dlatego nie należy lekceważyć hipercholesterolemii.

Jak zapobiec nadmiernemu wzrostowi cholesterolu?

Co można zrobić, aby zapobiec nadmiernemu wzrostowi poziomu cholesterolu w krwi lub go obniżyć? Przede wszystkim warto przestrzegać zasad zdrowego odżywiania, dbać o regularną aktywność fizyczną oraz w miarę możliwości unikać czynników ryzyka, takich jak palenie papierosów.

Wysoki cholesterol – co spożywać? Osobom, które chcą zmniejszyć poziom cholesterolu, zaleca się ograniczenie diety:

• potraw smażonych i tłustych,
• słodyczy,
• fast foodów,
• serów żółtych i pleśniowych,
• czerwonego mięsa,
• masła,
• majonezu,
• śmietany.

Codzienne jedzenie warto uzupełnić o tak zwane zdrowe tłuszcze, czyli jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które można znaleźć m. in. w orzechach, olejach roślinnych i rybach.

W niektórych przypadkach u osób z objawami wysokiego cholesterolu konieczne może być stosowanie leków.

Opublikowano: 09 maj 2025

Troska o osobę leżącą, szczególnie w ciężkim stanie zdrowotnym, to ogromne wyzwanie – zarówno fizyczne, jak i emocjonalne. Choć dostępna jest pomoc wykwalifikowanych opiekunów, to w wielu przypadkach bliscy decydują się samodzielnie sprawować opiekę nad chorym. W takiej sytuacji bardzo ważna jest wiedza na temat zapewnienia choremu odpowiednich warunków życia i codziennej higieny.

Wiele osób w podeszłym wieku – po udarze, złamaniu, lub cierpiących na choroby neurodegeneracyjne jak Alzheimer czy Parkinson – wymaga leżenia przez długi czas. Taka opieka domowa może być obciążająca dla najbliższych. Wsparciem mogą być opiekunowie, którzy przychodzą na godziny lub pełnią opiekę całodobową – w zależności od potrzeb. To duże odciążenie dla rodziny, szczególnie gdy opiekunowie muszą łączyć opiekę z pracą zawodową. Warto pamiętać, że brak doświadczenia może prowadzić do problemów zdrowotnych u opiekuna, np. bólu pleców, wynikającego z niewłaściwego podnoszenia chorego.

Zapewnienie komfortu psychicznego choremu

Każdy człowiek potrzebuje prywatności – także osoba chora. Dlatego dobrze, gdy ma ona do dyspozycji własny pokój. Jeśli to niemożliwe, warto wydzielić miejsce i oddzielić je np. parawanem. Miejsce, w którym przebywa chory, powinno być dostosowane do jego potrzeb, zapewniać spokój, czystość i intymność.

Ważne jest częste wietrzenie pomieszczenia oraz utrzymywanie go w czystości. Okna powinny mieć zasłony lub rolety umożliwiające zaciemnienie. Łóżko musi być wygodne i funkcjonalne – najlepiej regulowane, z materacem przeciwodleżynowym oraz uchwytem ułatwiającym zmianę pozycji.

W pokoju warto umieścić także: szafkę nocną, stolik mobilny do jedzenia lub czytania oraz sprzęt pomocniczy – jak wózek, balkonik lub podpórkę.

Nie mniej istotna jest obecność innych ludzi – warto angażować rodzinę i znajomych do odwiedzin, wspólnego spędzania czasu, czy chociaż rozmowy. Chory nie powinien być pozostawiony sam sobie. Drobne rozrywki – radio, krzyżówki, książka, telewizja – mają ogromne znaczenie dla jego samopoczucia.

Higiena osoby leżącej – zasady pielęgnacji

Zachowanie czystości ciała to fundament dobrej opieki. Jeśli czynności higieniczne wykonuje bliski, powinien zadbać o ich regularność, dyskrecję i komfort psychiczny chorego. Zabiegi najlepiej przeprowadzać o stałej porze i bez obecności osób trzecich.

Mycie należy przeprowadzać przynajmniej dwa razy dziennie. Jeśli chory ma siły, powinien sam wykonywać proste czynności – to wzmacnia jego poczucie niezależności. Jeśli stan zdrowia na to pozwala, lepiej wykonać kąpiel pod prysznicem. W przeciwnym razie higienę wykonuje się w łóżku – zaczynając od górnych partii ciała, z użyciem miękkich ręczników lub gąbek.

Po myciu należy zadbać o skórę – szczególnie w miejscach narażonych na otarcia i odleżyny, używając odpowiednich kremów ochronnych. Odleżyn nie wolno jednak smarować zwykłymi preparatami – wymagają one specjalistycznych środków.

Ruch i ćwiczenia – dlaczego są potrzebne?

Dla osoby leżącej aktywność fizyczna, nawet minimalna, ma ogromne znaczenie. Unieruchomienie prowadzi do hipokinezji – czyli braku ruchu, co wpływa negatywnie na cały organizm. Już po jednej dobie bezruchu zachodzą niekorzystne zmiany.

Ćwiczenia powinny być dostosowane do możliwości chorego. Osoby świadome mogą wykonywać ruchy samodzielne – zarówno ćwiczenia dużych, jak i małych grup mięśniowych. W przypadku pacjenta nieprzytomnego lub nieskontaktowego zalecane są ćwiczenia bierne, wykonywane przez opiekuna.

Najważniejsze zasady opieki nad osobą unieruchomioną

• Traktuj chorego z szacunkiem i nie infantylizuj go – nawet jeśli wymaga pomocy jak dziecko, nadal jest dorosłym człowiekiem.
• Korzystaj z kosmetyków dla dorosłych – dziecięce preparaty nie są odpowiednie dla skóry starszej osoby.
• Higiena i karmienie powinny odbywać się w sposób dyskretny – nigdy w obecności innych osób.
• Informuj chorego o wszystkich czynnościach – nawet jeśli nie może odpowiedzieć, należy traktować go z godnością.
• Pytaj o zgodę na działanie – np. „czy mogę Pani teraz pomóc?”, a nie decyduj za chorego.

Dzięki trosce, cierpliwości i odpowiedniej wiedzy opieka nad osobą leżącą może być lżejsza i bardziej komfortowa – zarówno dla chorego, jak i jego bliskich.