Poradnik

Opublikowano: 30 kwiecień 2025

W maju rozpoczyna się intensywny okres aktywności kleszczy, co skłania do odświeżenia wiedzy na temat tych niebezpiecznych pasożytów oraz chorób, które mogą przenosić. Eksperci wskazują kleszcze jako jedno z najpoważniejszych naturalnych zagrożeń dla zdrowia ludzi w naszym klimacie. Te niewielkie pajęczaki są klasyfikowane jako pasożyty zewnętrzne kręgowców.

W Polsce występuje 19 gatunków kleszczy, a wspólnym ich mianownikiem jest potrzeba krwi, którą zaspokajają, wgryzając się w skórę swoich żywicieli. Kleszcze są w stanie zlokalizować ofiary dzięki rozwiniętym zmysłom, które reagują na ciepło, wibracje, feromony, ruch powietrza i zapach potu.

Kleszcze przenoszą wiele groźnych patogenów, które mogą prowadzić do poważnych schorzeń, takich jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu. Istnieją również rzadsze, ale równie niebezpieczne choroby, które mogą być przenoszone przez te pasożyty, takie jak:

• Anaplazmoza – ostra choroba, objawiająca się gorączką, bólami głowy, dreszczami, bólem mięśni i ogólnym osłabieniem. Do mniej typowych objawów należą wymioty, nudności oraz problemy z apetytem. Jest to choroba, którą można wyleczyć, często nawet bez konieczności stosowania antybiotyków.
• Erlichioza – poważna choroba wirusowa, która może przebiegać bezobjawowo lub manifestować się silną gorączką, bólem głowy, złym samopoczuciem, dreszczami oraz wysypką plamistą lub plamisto-grudkową. Podobnie jak anaplazmoza, erlichioza jest zazwyczaj uleczalna bez konieczności antybiotyków.
• Gorączka Q – choroba przenoszona przez zwierzęta, do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku wdychania skażonego aerozolu, kiedy kleszcz zarażony patogenami pozostawia je na sierści swojego żywiciela, które stają się składnikiem pyłu i kurzu.
• Rickettsia slovakia oraz Rickettsia raoultii (TIBOLA/DEBONEL) – te kleszcze, zarażając Dermacentor reticulatus, są głównie zagrożeniem dla psów, a ludzie rzadko padają ich ofiarą. Po ukąszeniu na skórze może pojawić się strup, a węzły chłonne mogą ulec powiększeniu.
• Bartonelloza – bakterie „bartonella” są przenoszone przez pchły, wszy oraz kleszcze, które żerują na zakażonych ssakach.
• Krymsko-kongijska gorączka krwotoczna (CCHF) – wirus, który wywołują kleszcze występujące w rejonach Bliskiego Wschodu i Afryki. Infekcji można nabawić się nie tylko przez ukąszenie, ale i w kontakcie z zakażonymi zwierzętami, ich mięsem, krwią czy płynami ustrojowymi. W najcięższych przypadkach choroba może prowadzić do krwotoków wewnętrznych.
• Babeszjoza – najczęściej dotyczy bydła i psów, a u ludzi występuje niezwykle rzadko. Choroba ta jest głównie spotykana w rejonie Morza Śródziemnego i daje objawy podobne do malarii u ludzi, mogąc być śmiertelna dla zwierząt.

Warto być świadomym zagrożeń, jakie niosą kleszcze, aby podejmować odpowiednie środki ostrożności.

Kleszcze są zazwyczaj aktywne od końca marca do początku listopada, przy czym ich największa aktywność przypada na okres od maja do czerwca, co zbiegają się z sezonem zbiorów jagód w lasach. Drugim okresem wzmożonej obecności tych pajęczaków jest wrzesień, kiedy trwa sezon grzybowy. Najwięcej kleszczy można spotkać w porze przedpołudniowej (od 8 do 12) oraz przed wieczorem (od 16 do 20). Należy pamiętać, że łagodne zimy i wilgotne lata sprzyjają ich rozmnażaniu, co wpływa na wzrost populacji kleszczy.

Wbrew powszechnym mitom, kleszcze nie skaczą ani nie spadają z drzew. Zazwyczaj wspinają się na trawy i krzewy na wysokość do 120-150 cm, gdzie cierpliwie czekają na swojego żywiciela. Najczęściej wgryzają się w skórę w miejscach, gdzie jest ona najdelikatniejsza, takich jak głowa (szczególnie u dzieci), okolice za uszami, granica włosów, kark, ramiona, pachy, pod biustem, w okolicach pępka, pachwinach, wokół genitaliów i pod kolanami. Ugryzienia kleszczy zazwyczaj nie są bolesne, ponieważ te pajęczaki wprowadzają do naszego organizmu substancje znieczulające oraz przeciwzapalne, co sprawia, że nie czujemy bólu.

Jak usunąć kleszcza?

Gdy odkryjemy kleszcza wczepionego w skórę, należy jak najszybciej usunąć go przy pomocy pęsety z cienkimi końcówkami (najlepiej dentystycznej) lub specjalnych plastikowych „kleszczołapków”, które można nabyć w aptece. Inna opcją są specjalne pompki ssące.

Aby skutecznie usunąć kleszcza, trzeba chwycić go jak najbliżej skóry, w przedniej części ciała, a następnie delikatnie podważyć i zdecydowanym ruchem ściągnąć w górę. Trzeba uważać, by usunąć go w całości.

Miejsce po kleszczu należy zdezynfekować, używając wody utlenionej, spirytusu salicylowego lub 40-procentowego alkoholu. Kleszczy nie wolno także wykręcać palcami, smarować tłuszczami ani przypalać. W przypadku trudności z usunięciem kleszcza warto niezwłocznie zgłosić się po pomoc do pielęgniarki lub lekarza.

Uwaga!

Nie należy zgniatać kleszcza, ponieważ może to spowodować wypuszczenie bakterii i wirusów. Również smarowanie kleszcza różnymi substancjami (takimi jak tłuszcz, krem, spirytus) jest niewskazane, gdyż może prowadzić do wstrzyknięcia większej ilości czynników zakaźnych do organizmu.

Jak zapobiec ugryzieniu przez kleszcza?

Najlepszym sposobem na uniknięcie ugryzienia przez kleszcza jest stosowanie się do kilku zasad:

• Wybierając się do lasu, warto nosić odzież z długimi rękawami i nogawkami (najlepiej zakończonymi ściągaczami) oraz kryte obuwie.
• Jasne ubrania ułatwiają zauważenie kleszczy przyczepionych do tkaniny.
• Dobrze jest także spryskać skórę lub odzież repelentem, który odstrasza kleszcze.
• Natychmiast po powrocie z miejsca, gdzie mogą występować kleszcze, ważne jest, aby dokładnie sprawdzić swoje ubranie oraz skórę. Zaleca się również wzięcie prysznica i delikatne umycie skóry gąbką, co pomoże usunąć potencjalne pajęczaki, które mogły się na niej osiedlić. Jeśli towarzyszył nam pies, również jego należy dokładnie skontrolować.
• Aby zminimalizować ryzyko spotkania z kleszczem, warto unikać siadania oraz leżenia bezpośrednio w trawie czy pod krzewami. Podczas biwakowania warto również rozważyć przycięcie roślinności wokół namiotu, co może zwiększyć nasze bezpieczeństwo.

Opublikowano: 28 kwiecień 2025

Aby skutecznie chronić się przed zarazkami, bakteriami i wirusami, które mogą spowodować chorobę, potrzebujemy silnych mechanizmów obronnych, które tworzy nasz układ odpornościowy. Jest on skomplikowany i na jego funkcjonowanie wpływa wiele czynników.

Na szczęście, kroki, które podejmujesz w celu poprawy swojego stylu życia, mogą również przyczynić się do wzmocnienia układu odpornościowego.

Dbaj o swoją dietę

Nie da się ukryć, że zrównoważona, bogata w składniki odżywcze dieta ma pozytywny wpływ na wszystkie aspekty zdrowia. Choć nie ma jednego magicznego składnika na odporność, niektóre pokarmy mogą wspierać nasz układ odpornościowy.

Dieta bogata w owoce i warzywa dostarcza niezbędnych witamin, które odżywiają układ odpornościowy. Dobrze jest również wzbogacić ją o zdrowe źródła białka oraz pełnoziarniste produkty bogate w błonnik.

Jeżeli się zdrowo odżywiasz, prawdopodobnie nie będziesz potrzebować wielu suplementów, aby utrzymać swoją odporność na wysokim poziomie. Przyjmowanie dużych dawek ziół czy witamin bywa bowiem niebezpieczne, dlatego przed rozpoczęciem suplementacji zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

Oto kilka produktów spożywczych, które mogą wspierać układ odpornościowy:

- Owoce cytrusowe: bogate w witaminę C, która pomaga w walce z przeziębieniami.

- Jagody: zawierają flawonoidy, które mogą zmniejszać ryzyko infekcji układu oddechowego.

- Imbir: dzięki działaniu przeciwzapalnemu korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego.

- Liściaste zielone warzywa: źródło witamin antyoksydacyjnych, istotnych dla zdrowia układu odpornościowego.

- Fermentowane produkty, takie jak jogurt czy kefir: korzystnie wpływają na zdrowie jelit, co wiąże się z poprawą funkcjonowania układu odpornościowego.

Ruch dla wzmocnienia odporności

Regularna aktywność fizyczna to doskonały sposób na wzmocnienie odporności i pomoc w walce z chorobami. Badania sugerują, że ćwiczenia o umiarkowanej intensywności przez 30 do 60 minut kilka razy w tygodniu bywają najkorzystniejsze dla naszego układu odpornościowego. Może to obejmować wszystko, od szybkiego spaceru, przez jogging, aż po trening siłowy.

Aktywność fizyczna sprzyja odporności na kilka sposobów. Przede wszystkim zwiększa krążenie komórek odpornościowych, które stanowią pierwszą linię obrony przed patogenami. Im więcej krąży tych komórek, tym skuteczniej można unikać infekcji.

Jednak warto pamiętać, że w przypadku ćwiczeń, zbyt intensywne i długie treningi (np. bieganie maratonów) mogą zamiast wzmocnić, osłabić układ odpornościowy.

Zadbaj o odpowiedni sen

Rejestrowanie od siedmiu do dziewięciu godzin spokojnego snu każdej nocy to jedna z najważniejszych czynności, jakie możesz podjąć dla swojego zdrowia oraz zdrowia swojego układu odpornościowego. W trakcie snu organizm ma szansę na regenerację i wzmocnienie swoich mechanizmów obronnych.

Podczas snu uwalniane są białka zwane cytokiny, które odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Zwiększona produkcja cytokin może znacząco wspierać odporność organizmu. Badania pokazują, że osoby, które regularnie śpią zbyt krótko, są bardziej narażone na przeziębienia oraz inne infekcje dróg oddechowych.

Kontroluj stres

Stres jest nieodłącznym elementem życia większości z nas. Kluczowe jest zminimalizowanie jego wpływu oraz odnalezienie skutecznych metod radzenia sobie z sytuacjami, których nie możemy uniknąć. Stres ma wiele negatywnych skutków dla organizmu, w tym również dla układu odpornościowego. Długotrwały stres może prowadzić do zmniejszenia produkcji limfocytów, białych krwinek kluczowych w walce z infekcjami.

Radzenie sobie ze stresem bywa proste - wystarczy czasami zatrzymać się na chwilę i wziąć kilka głębokich oddechów. Inne metody relaksacji to ćwiczenia fizyczne, joga czy medytacja.

Bądź na bieżąco ze szczepieniami

Nawet najsilniejszy układ odpornościowy może skorzystać z dodatkowej pomocy, dlatego tak istotne jest przyjmowanie zalecanych szczepień. Co roku warto poddać się szczepieniu przeciw grypie. Skonsultuj się z lekarzem w kwestii innych szczepień, które mogą być istotne w zależności od twojego wieku i stanu zdrowia, takich jak szczepienia przeciw RSV, zapaleniu płuc czy półpaścu.

Opublikowano: 25 kwiecień 2025

Półpasiec jest wywoływany przez ten sam wirus, który powoduje ospę wietrzną – Herpesvirus varicella zoster. Ospa wietrzna najczęściej dotyka małe dzieci, które, pokonując tę chorobę, nabywają odporność na resztę życia. Niestety, wirus varicella zoster nie zostaje całkowicie zniszczony; po przejściu choroby przechodzi w tzw. stan uśpienia. Ukrywa się w zwojach nerwów czuciowych w okolicach rdzenia kręgowego, czekając na sprzyjające warunki, by ponownie zaatakować, tym razem w formie półpaśca.

Kto może zachorować na półpasiec

Osoby po 50 roku życia oraz te z obniżoną odpornością, takie jak pacjenci onkologiczni, osoby po przeszczepach, osoby poddawane chemioterapii, a także nosiciele HIV lub chorzy na AIDS, znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. Do pojawienia się półpaśca może także przyczynić się zwykła infekcja dróg oddechowych, która osłabia układ odpornościowy, utrudniając organizmowi obronę przed wirusem. Rozpoznanie choroby nie jest jednak łatwe, dlatego warto znać jej typowe objawy.

Objawy półpaśca

Początkowe objawy półpaśca są dość niecharakterystyczne, co często prowadzi do pomyłek z przeziębieniem. Osoby chore mogą odczuwać takie dolegliwości jak osłabienie, ból gardła, podwyższoną temperaturę, dreszcze, bóle głowy, zmęczenie oraz nadwrażliwość na światło. Z czasem pojawia się ostry ból, zazwyczaj jednostronny, towarzyszy mu pieczenie, swędzenie oraz mrowienie. Te dolegliwości są efektem stanu zapalnego nerwu czuciowego i unerwionej przez niego skóry. Po upływie 2-3 dni w obolałym miejscu występuje pęcherzykowa wysypka, która w ciągu następnych czterech dni będzie się rozrastać, przekształcając się po około 7-10 dniach w krostki, a następnie w strupki, podobnie jak ma to miejsce w przypadku ospy wietrznej. Wysypka powinna zniknąć w ciągu 2-4 tygodni.

Zmiany skórne najczęściej występują na tułowiu między żebrami, rzadziej na rękach, nogach czy twarzy. Wyjątkowym sygnałem jest to, że pęcherzyki pojawiają się zawsze po jednej stronie ciała, co dobrze ilustruje nazwę tej choroby – półpasiec.

Jak leczyć półpasiec

Leczenie półpaśca powinno odbywać się pod kontrolą lekarza. Najczęściej obejmuje przyjmowanie leków przeciwbólowych i przeciwwirusowych, takich jak acyklowir, walacyklowir czy famcyklowir. Najlepsze efekty leczenia uzyskuje się, gdy rozpoczniemy terapię jak najszybciej, najlepiej w ciągu pierwszych dwóch dni od wystąpienia objawów, co pozwala znacząco skrócić czas ich trwania i nasilenie. Szybkie podjęcie działań zmniejsza również ryzyko wystąpienia powikłań, takich jak neuralgia popółpaścowa. W przypadku silnego bólu lekarz może zalecić dodatkowo zastrzyki z witaminą B1 oraz B12.

Terapię półpaśca można wzbogacić o leki antyhistaminowe, które skutecznie łagodzą swędzenie. Ważne jest, aby unikać drapania swędzących miejsc, ponieważ takie działanie nie przyniesie ulgi, a jedynie pogorszy sytuację. Pamiętajmy, że przy półpaścu problem tkwi w nerwach, a nie na powierzchni skóry. Rozdrapywanie pęcherzyków może prowadzić do zakażeń bakteryjnych, co z pewnością jest niepożądane. Ranki warto smarować gencjaną, ze względu na jej antyseptyczne właściwości, co pomoże w zapobieganiu zakażeniom. Dodatkowo, w ramach domowego leczenia, można korzystać z chłodnych kąpieli oraz okładów, które przynoszą ulgę w bólu i swędzeniu. W trakcie terapii istotne jest, aby unikać stresu oraz zadbać o dietę bogatą w składniki wzmacniające układ odpornościowy.

Choć półpasiec nie jest chorobą szczególnie zakaźną, podczas rekonwalescencji warto pozostać w domu, aby zminimalizować ryzyko komplikacji zdrowotnych u innych. Przy odpowiednim leczeniu, powrót do zdrowia zazwyczaj zajmuje od 2 do 3 tygodni. Zwykle przebycie półpaśca zapewnia odporność przez całe życie. Jeśli jednak bolesna wysypka ujawnia się ponownie, konieczne jest przeprowadzenie szczegółowych badań w kierunku chorób nowotworowych (szczególnie chłoniaków i białaczki) oraz schorzeń związanych ze spadkiem odporności. U niektórych osób, zwłaszcza starszych, ból może utrzymywać się mimo zagojenia zmian skórnych, trwając od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Ta dolegliwość określana jest jako neuralgia popółpaścowa i wymaga leczenia neurologicznego, które obejmuje stosowanie leków przeciwbólowych, naświetlanie bolesnych miejsc oraz diatermię krótkofalową.

Kiedy dochodzi do zarażenia półpaścem?

Zarażenie półpaścem jest trudniejsze niż w przypadku ospy wietrznej, która przenosi się drogą kropelkową. Aby doszło do przeniesienia wirusa, konieczny jest bezpośredni kontakt z płynem z pęcherzyków. Zaraźliwość pojawia się w momencie wystąpienia pierwszych zmian skórnych i ustępuje dopiero po wyschnięciu wysypki. W tym czasie należy unikać kontaktu z osobami, które nie są odporne ani nie były szczepione przeciw ospie wietrznej, jak również z kobietami w ciąży i wcześniakami. Aby zminimalizować ryzyko zakażenia, warto zakryć wysypkę odzieżą lub plastrem oraz dbać o regularne mycie rąk wodą z mydłem, a także noszenie rękawiczek.

Warto również zaznaczyć, że osoby, które wcześniej nie chorowały na ospę wietrzną, nie zostaną od razu zarażone półpaścem, lecz właśnie ospą wietrzną.

Półpasiec – możliwe powikłania

U zdrowych osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym choroba zazwyczaj ustępuje bez śladu. W przypadku cięższych przypadków mogą pojawić się powikłania, takie jak:

- Porażenie mięśni poruszających gałką oczną,

- Pogorszenie ostrości widzenia,

- Jednostronna utrata wzroku,

- Częściowa utrata słuchu.

Porażenie nerwu twarzowego, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, neuralgia popółpaścowa, uszkodzenia nerwów czaszkowych oraz trwałe blizny na skórze to poważne powikłania, które mogą wystąpić w wyniku półpaśca. Aby zminimalizować ryzyko ich wystąpienia, istotne jest, aby leczenie choroby rozpocząć jak najszybciej. Szczególnie dotyczy to osób z osłabioną odpornością, które powinny być leczone w warunkach szpitalnych.

Opublikowano: 23 kwiecień 2025

Opiekun faktyczny to osoba, która na co dzień sprawuje opiekę nad dzieckiem, osobą starszą lub niepełnosprawną, ale nie posiada statusu opiekuna ustawowego. Zdefiniowane zostały zasady dotyczące opiekuna faktycznego w ramach przepisów zawartych w ustawie o prawach pacjenta oraz ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Opiekun faktyczny to osoba, która na stałe opiekuje się pacjentem w zastępstwie jego opiekunów ustawowych lub prawnych. Może to być zarówno ktoś spokrewniony, jak i osoba niespokrewniona. W przypadku dzieci, opiekunem faktycznym jest osoba, która zajmuje się dzieckiem regularnie lub w czasie, gdy rodzice są nieobecni, na przykład z powodu pracy w innym miejscu.

Według ustawodawstwa o prawach pacjenta, to osoba, która sprawuje stałą opiekę nad pacjentem wymagającym takiej pomocy z powodu wieku, stanu zdrowia lub kondycji psychicznej, nie mając przy tym obowiązku ustawowego. Termin ten najczęściej odnosi się do stałej opieki nad dziećmi, osobami starszymi, niepełnosprawnymi lub chorymi psychicznie.

Nie każda osoba może być opiekunem faktycznym. Kandydat musi spełniać określone w ustawie kryteria. Opiekunem osoby starszej, chorej lub dziecka może zostać dorosła osoba niespokrewniona, dalszy krewny lub partner życiowy. Oto kluczowe wymagania, które musi spełniać opiekun faktyczny:

– nie ma ustawowego obowiązku sprawowania opieki nad danym podopiecznym, czyli nie jest to małżonek, rodzic ani pełnoletnie dziecko w stosunku do rodziców,

– rzeczywiście sprawuje stałą opiekę nad pacjentem lub dzieckiem,

– opiekun ma podopiecznego, który potrzebuje wsparcia z powodu wieku, stanu zdrowia fizycznego lub psychicznego.

Warto zaznaczyć, że kluczowym elementem definicji opiekuna faktycznego jest stałość sprawowanej opieki. Osoba, która sporadycznie pomaga, na przykład robi zakupy lub przewozi chorego na badania, nie kwalifikuje się jako opiekun faktyczny.

Opiekun faktyczny dziecka, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, to pełnoletnia osoba, która na co dzień opiekuje się dzieckiem bez obowiązku ustawowego oraz zwróciła się do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Natomiast rodzice nie mogą być opiekunami faktycznymi swoich dzieci, gdyż ich obligations wynika z przepisów prawnych. W roli opiekuna faktycznego mogą natomiast występować inne bliskie osoby, takie jak dziadkowie czy pełnoletnie rodzeństwo.

Rodzice, jako ustawowi przedstawiciele swojego dziecka, mają prawo, o ile mają pełną władzę rodzicielską, wskazać osobę, która będzie opiekować się dzieckiem podczas ich nieobecności, na przykład w przypadku wyjazdu służbowego. Oznacza to, że opiekun faktyczny nie musi być obecny przez cały czas; jego rola może ograniczać się do określonego okresu, gdy rodzice są niedostępni. W takiej sytuacji rodzice mogą wyznaczyć osobę, która zastąpi ich w wizytach u lekarza czy rozmowach z nauczycielami na temat edukacji dziecka.

Jeżeli opiekun faktyczny sprawuje stałą opiekę nad dzieckiem i złożył wniosek o przysposobienie do sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego, może otrzymywać świadczenia rodzinne na dziecko.

Opiekun faktyczny a opieka medyczna

Opiekun faktyczny ma ograniczone prawa w porównaniu do opiekuna ustawowego. Może zgodzić się na wykonanie badania lekarskiego, gdy nie ma opiekuna ustawowego, a pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody na zabieg. Jednakże, opiekun faktyczny nie ma prawa do wglądu w dokumentację medyczną swojego podopiecznego bez zgody pacjenta lub jego opiekuna ustawowego.

Opiekun faktyczny a opiekun prawny

Opiekun prawny to osoba wyznaczona przez sąd opiekuńczy, która sprawuje opiekę nad małoletnim lub osobą ubezwłasnowolnioną, taką jak starszy człowiek, który nie jest w stanie podejmować samodzielnych decyzji (ubezwłasnowolnienie częściowe), lub osoba z chorobą psychiczną czy upośledzeniem umysłowym (ubezwłasnowolnienie całkowite).

Opiekunem prawnym osoby starszej lub dziecka może być pełnoletni członek rodziny, w pierwszej kolejności, a jeśli to niemożliwe, osoba wyznaczona przez ośrodek pomocy społecznej lub instytucję opiekuńczą, w której przebywa osoba potrzebująca wsparcia.

Opiekun prawny zastępuje rodziców dziecka, co oznacza, że ponosi wszystkie odpowiedzialności, jakie leżą na rodzicach. Do jego zadań należy zarówno opieka nad dzieckiem, jak i ochrona jego interesów osobistych oraz majątkowych. Może również podejmować decyzje prawne w imieniu dziecka, co reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Opiekun prawny dysponuje uprawnieniami, które znacznie przewyższają te, które posiada opiekun faktyczny. Może podejmować decyzje w imieniu podopiecznego, który nie jest w stanie dbać o siebie, a także podejmować decyzje dotyczące leczenia. W przypadku decyzji dotyczących majątku, opiekun prawny potrzebuje jednak zgody sądu.

Opublikowano: 18 kwiecień 2025

Jaja stanowią cenne źródło wysokiej jakości białka – a także zawierają 13 niezbędnych witamin i minerałów, obok niezbędnych kwasów tłuszczowych omega-3 i przeciwutleniaczy.

60% wysokiej jakości białka w jajkach można znaleźć w białku jaja, podczas gdy żółtko zawiera resztę, wraz z niezbędnymi zdrowymi tłuszczami, witaminami, minerałami i przeciwutleniaczami – wszystko to składa się na cenny wkład w Twoje codzienne potrzeby żywieniowe.

Poniżej przedstawiamy kilka sprawdzonych, kluczowych korzyści zdrowotnych wynikających ze spożywania jaj:

1. Jaja są bogate w składniki odżywcze

Zacznijmy od faktu, że jajka są wypełnione po brzegi szeregiem niezbędnych witamin i minerałów.

Średnia porcja 2 jaj zawiera:

• 82% dziennego zapotrzebowania na witaminę D
• 50% dziennego zapotrzebowania na kwas foliowy
• 25% dziennego zapotrzebowania na ryboflawinę (witaminę B2)
• 40% dziennego zapotrzebowania na selen

Jaja zawierają również przydatne ilości witamin A, E, B5, B12, a także żelaza, jodu i fosforu – wszystkie niezbędne składniki odżywcze wspomagające zdrową, zbilansowaną dietę.

2. Jaja dostarczają doskonałej jakości białka

Jaja są powszechnie uważane za cenne źródło wysokiej jakości białka. Białka są budulcem życia, niezbędnym do siły i naprawy mięśni i tkanek – jedno jajko zawiera około 6,3 grama białka.

Potężna zaleta białka w jajkach wiąże się z faktem, że jajka zawierają wszystkie dziewięć niezbędnych aminokwasów – w wystarczających ilościach – aby wspierać efektywny wzrost mięśni, regenerację i utrzymanie.

Podczas gdy niektóre inne produkty zawierają proporcjonalnie więcej białka niż jajka – wysoka jakość i biodostępność białka w jajkach jest naprawdę niezrównana.

3. Jaja poprawiają poziom „dobrego” cholesterolu

Jaja pomagają zwiększyć poziom lipoprotein o dużej gęstości – lub „dobrego” cholesterolu, jak jest powszechnie znany – i to jest jeden z powodów, dla których odkryto, że jajka mają niewielki lub żaden wpływ na ryzyko chorób serca.

To lipoproteiny o małej gęstości – lub „zły” cholesterol – mogą narażać zdrowie serca na ryzyko. Posiłki o wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, takie jak smażone na głębokim tłuszczu jedzenie na wynos, są głównymi winowajcami, jeśli chodzi o zwiększone ryzyko poziomu cholesterolu.

4. Jaja są doskonałym źródłem witaminy D

Żółtka jaj są jednym z niewielu produktów spożywczych, które naturalnie zawierają witaminę D. A ponieważ prawie jedna czwarta wszystkich dorosłych Australijczyków cierpi na łagodny lub umiarkowany niedobór witaminy D, argument za jajami jest jeszcze silniejszy.

Porcja dwóch jaj zapewnia 82% zalecanego dziennego spożycia witaminy D - co czyni je niezwykle ważnym źródłem tej niezbędnej witaminy.

Czasami nazywana „witaminą słońca”, witamina D odgrywa ważną rolę w absorpcji wapnia i fosforu - co czyni ją niezbędną do utrzymania zdrowych kości i zębów. Witamina D pomaga również w promowaniu zdrowej funkcji mięśni i utrzymaniu układu odpornościowego.

5. Jaja są sycące i pomagają w kontrolowaniu masy ciała

Jaja są stosunkowo niskokaloryczne i bogate w wysokiej jakości białko, dzięki czemu stanowią jedną z najlepszych opcji żywieniowych wspomagających kontrolowanie masy ciała. Wysoki poziom sytości jaj prowadzi do większego uczucia zadowolenia, mniejszego głodu i mniejszej ochoty na jedzenie w ciągu dnia, co oznacza, że ​​będziesz mniej skłonny sięgać po przekąskę w środku popołudnia.

Badania wykazały, że jedzenie jaj może sprawić, że będziesz czuć się syty przez dłuższy czas, ponieważ:

• Zwiększa poziom hormonu, który pomaga poczuć się sytym po jedzeniu
• Utrzymuje wyższy poziom energii
• Wzmacnia aktywność metaboliczną
• Opóźnia tempo, w jakim pożywienie opuszcza żołądek

Jaja są pełne wysokiej jakości białka, dzięki czemu idealnie nadają się jako część wielu różnych schematów dietetycznych, które mogą pomóc ludziom w kontrolowaniu masy ciała. Spożywanie jaj może również pomóc w zmniejszeniu wahań poziomu glukozy, co może mieć duże, trwałe korzyści w regulowaniu wzorców żywieniowych.

6. Jajka są jednymi z najlepszych źródeł choliny w diecie

Cholina jest ważnym składnikiem odżywczym wytwarzanym w wątrobie, jednak ponieważ większość ludzi nie produkuje wystarczającej ilości choliny, aby zaspokoić dzienne zapotrzebowanie, musi być ona również spożywana wraz z pożywieniem.

Podobnie jak witaminy z grupy B, cholina jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania komórek, odgrywając znaczącą rolę w rozwoju mózgu i rdzenia kręgowego w czasie ciąży, c rozwój poznawczy u niemowląt, a także pomaga w zmniejszeniu spadku funkcji poznawczych u osób starszych. Do niedawna rola choliny jako części zbilansowanej diety była w dużej mierze pomijana.

Jaja są bogatym źródłem choliny, dostarczając ponad dwukrotnie więcej choliny na 100 g niż jakikolwiek inny powszechnie spożywany produkt spożywczy. Dzięki temu jajka są wysoce skutecznym i prostym sposobem na zaspokojenie dziennego zapotrzebowania na składniki odżywcze.

7. Jaja są dobrym źródłem kwasów omega-3

Kwasy omega-3 to specjalne rodzaje wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i rodzina „niezbędnych tłuszczów”, które odgrywają ważną rolę w sposobie działania błon komórkowych; od zdrowia serca i mózgu po ochronę oczu. A ponieważ organizm sam wytwarza ograniczoną ilość kwasów omega-3, korzystne jest ich aktywne spożywanie z różnych źródeł żywności.

Jajka to niesamowite i jadalne źródło kwasów tłuszczowych omega-3, które matka natura dostarcza średnio 180 mg na porcję (2 jajka). Z tej ilości 114 mg to długołańcuchowy typ kwasów tłuszczowych omega-3 – co stanowi 71-127% pożądanego spożycia dla dorosłych.

Tłuste ryby są jednym z najbardziej znanych źródeł kwasów omega-3, jednak dla osób, które unikają lub nie mogą jeść ryb, jaja są szczególnie przydatnym źródłem tych zdrowych rodzajów tłuszczów.

8. Jaja zawierają przeciwutleniacze, które są korzystne dla oczu

Jaja zawierają szereg witamin i minerałów, w tym witaminę A, witaminę E i selen, które działają jako ważne przeciwutleniacze, wspierając zdrowie oczu, funkcjonowanie siatkówki i pomagając przeciwdziałać zwyrodnieniom wzroku wraz z wiekiem.

Jaja są bogate w przeciwutleniacze luteinę i zeaksantynę, które odgrywają ochronną rolę w zmniejszaniu ryzyka niektórych chorób oczu, w tym zaćmy i zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem. Badania pokazują, że te przeciwutleniacze są również lepiej wchłaniane przez organizm z jaj niż z alternatywnych źródeł roślinnych.

9. Jaja pomagają zwiększyć spożycie składników odżywczych dla zdrowego starzenia się

Jaja są dostępnym, ekonomicznym i łatwo przyswajalnym źródłem doskonałej jakości białka oraz niezbędnych witamin i minerałów – co czyni je idealnym dodatkiem do diety dla starszych Australijczyków.

Łatwe w przygotowaniu jajka są prostym sposobem na zwiększenie spożycia składników odżywczych dla osób starszych, co z kolei pomaga zmniejszyć ryzyko szerokiego zakresu niedoborów i schorzeń.

Zawierają również znaczną ilość leucyny, aminokwasu, który jest ważny dla ciągłego wsparcia mięśni, a także inne kluczowe składniki odżywcze, w tym witaminę D i kwasy tłuszczowe omega-3, a także mało znany składnik odżywczy, cholinę, który jest ważny dla funkcjonowania mózgu.

10. Jaja mogą wspierać zdrowie psychiczne

Zrównoważona dieta może w dużym stopniu przyczynić się do redukcji stresu i poprawy zdrowia psychicznego – zarówno zmniejszając wpływ objawów, jak i optymalizując lepsze wyniki.

A jeśli chodzi o uparte korzyści płynące ze spożywania jajek – połączenie witaminy B2, B12, choliny, żelaza i tryptofanu pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia lęku, objawów depresji i naturalnie wspomaga sen.

Opublikowano: 16 kwiecień 2025

Witamina C, znana również jako kwas askorbinowy, jest rozpuszczalną w wodzie witaminą, która odgrywa kluczową rolę w Twoim zdrowiu. Witamina C jest silnym przeciwutleniaczem, pomagającym bronić Twój organizm przed uszkodzeniem komórek. Odgrywa również ważną rolę w rozwoju tkanek, gojeniu ran i utrzymywaniu silnego układu odpornościowego.

Korzyści zdrowotne witaminy C

1. Zwalcza uszkodzenia komórek i choroby

Witamina C jest przeciwutleniaczem, naturalnym związkiem chemicznym występującym w niektórych produktach spożywczych. Możesz myśleć o przeciwutleniaczach jak o niewidzialnych superbohaterach w twoim ciele. Ich głównym zadaniem jest ochrona przed wolnymi rodnikami lub niestabilnymi cząsteczkami, które mogą uszkodzić twoje komórki, powodować stres oksydacyjny, nasilać oznaki starzenia i nie tylko.

2. Chroni twoje oczy

Witamina „widzi” rzeczywiście: Uważa się, że ten przeciwutleniacz pomaga zapobiegać zaćmie (zmętnieniu soczewki oka) i spowalnia postęp zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem, choroby, która powoduje utratę centralnego widzenia.

3. Poprawia wchłanianie żelaza

Niektóre produkty roślinne, w tym fasola i szpinak, zawierają żelazo (rodzaj żelaza niehemowego), ale mają też właściwości, które utrudniają organizmowi dostęp do tego żelaza. Witamina C działa jak pomocnik żelaza.

4. Pomaga w gojeniu się ran

Witamina C wspomaga wzrost kolagenu, co jest ważną częścią procesu gojenia organizmu. To jeden z kluczy do prawidłowego gojenia się ran, w tym skaleczeń, zadrapań i nacięć chirurgicznych. Udowodniono, że osoby, które nie przyjmują wystarczającej ilości witaminy C, goją się wolniej niż osoby przyjmujące zalecaną dawkę.

5. Wspomaga zdrową skórę

Mówimy głównie o rodzaju witaminy C, którą można znaleźć w żywności, ale warto zauważyć, że miejscowe kremy i serum z witaminą C mogą zrobić wiele dobrego dla Twojej skóry. Pomagają spowolnić oznaki starzenia, zmniejszyć cienie pod oczami, a nawet wzmocnić działanie kremu przeciwsłonecznego.

Inne możliwe korzyści

Nauka nigdy się nie kończy. Zawsze trwają badania w celu odkrycia nowych informacji na temat zdrowia, w tym licznych ról, jakie witamina C odgrywa w naszym organizmie. Oto kilka innych możliwych korzyści witaminy C, choć potrzeba więcej badań nad wszystkimi z nich:

Może pomóc w szybkim powrocie do zdrowia: Wbrew temu, co mogłeś usłyszeć, witamina C nie może zapobiec zachorowaniu. Ale nadal może być pomocna. 

Może poprawić zdrowie serca: Witamina C może pomóc w zapobieganiu i leczeniu chorób układu krążenia, w tym udarów. Jednak dotychczasowe badania były sprzeczne, więc naukowcy nadal nie mogą powiedzieć na pewno, jak skuteczna może być.

Może odgrywać rolę w leczeniu raka: W miarę jak naukowcy nadal dowiadują się o raku, genetyce, wchłanianiu i metabolizmie witaminy C, badają rolę, jaką witamina C może odgrywać w leczeniu niektórych rodzajów nowotworów. 

Ile witaminy C potrzebujesz każdego dnia

Jeśli chodzi o witaminę C, odrobina wystarczy na długo — innymi słowy, nie jest tak trudno uzyskać zalecaną dzienną dawkę. Na przykład jedna średnia pomarańcza ma około 80 miligramów witaminy C, co stanowi większość dziennego spożycia.

Dla dorosłych w wieku 18 lat i starszych, oto jak Narodowy Instytut Zdrowia przedstawia swoje zalecenia dotyczące witaminy C:

Mężczyźni: 90 mg

Kobiety: 75 mg

W czasie ciąży: 85 mg

Podczas karmienia piersią: 120 mg

Te zalecenia nie uwzględniają również różnic fizycznych, takich jak waga, wzrost, płeć, ogólny stan zdrowia itp. Ponadto, jeśli palisz, będziesz potrzebować około 35 mg więcej dziennie, ponieważ palenie jest toksyczne dla komórek, powodując, że organizm zużywa witaminę C szybciej.

Jeśli nie masz pewności, ile witaminy C powinieneś przyjmować, porozmawiaj z lekarzem, aby uzyskać spersonalizowane wskazówki.

Ryzyko zbyt dużej ilości witaminy C

Jeśli otrzymujesz witaminę C z pożywienia, zazwyczaj nie stanowi problemu, aby uzyskać jej więcej niż potrzebujesz. Organizm jej nie magazynuje, w zasadzie nadmiar wydala się z moczem.

Ale zbyt duża ilość dobrej rzeczy to, cóż, zbyt duża ilość. Górna granica suplementów witaminy C wynosi 2000 mg dziennie; przy dawkach wyższych możesz doświadczyć skutków ubocznych, takich jak:

• Wzdęcia.
• Biegunka.
• Bóle głowy.
• Zaczerwienienie skóry.
• Skurcze i/lub rozstrój żołądka.

Czy powinieneś przyjmować suplementy witaminy C?

Jeśli stosujesz zdrową dietę, prawdopodobnie już otrzymujesz wystarczającą ilość witaminy C. 

Ale jeśli obawiasz się, że nie otrzymujesz wystarczającej ilości witaminy C (np. jeśli palisz lub jeśli nie jesz wielu owoców i warzyw), porozmawiaj ze swoim lekarzem, czy suplementy są dla Ciebie bezpieczne. Zwykła dawka suplementu wynosi 500 mg na dobę, ale lekarz może zalecić inną dawkę.

Opublikowano: 14 kwiecień 2025

W 2025 roku dodatek pielęgnacyjny wynosi 348,22 zł miesięcznie. To świadczenie przysługuje osobom, które ukończyły 75. rok życia lub zostały uznane za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Dodatek ten jest wypłacany przez ZUS i jest zwolniony z opodatkowania.

Oto kluczowe informacje dotyczące dodatku pielęgnacyjnego w 2025 roku:

• Wysokość: 348,22 zł miesięcznie.
• Kto może go otrzymać: Osoby, które osiągnęły 75. rok życia lub osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnego życia.
• Sposób wypłaty: Dodatek jest przekazywany przez ZUS jednocześnie z emeryturą lub rentą.
• Opodatkowanie: Dodatek pielęgnacyjny jest wolny od podatku dochodowego.
• Waloryzacja: Świadczenie to jest corocznie waloryzowane w marcu.
• Różnica między dodatkiem a zasiłkiem pielęgnacyjnym: Dodatek pielęgnacyjny wypłaca ZUS, podczas gdy zasiłek pielęgnacyjny jest przyznawany przez urząd miasta lub gminy.
• Sposób uzyskania dodatku pielęgnacyjnego: zależy od źródła uprawnień, które mogą wynikać z dwóch sytuacji:

 1. Ukończenia 75 roku życia.

 2. Całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.

W przypadku pierwszym, dodatek przysługuje automatycznie z chwilą ukończenia 75 roku życia. Wtedy to ZUS przyznaje świadczenie z urzędu, a wypłata następuje od miesiąca po urodzinach.

W drugim przypadku, osoby posiadające orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji muszą samodzielnie wystąpić do ZUS z wnioskiem o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie o stanie zdrowia, wystawione przez lekarza na specjalnym druku OL-9. Ważne jest, aby to zaświadczenie było wydane nie wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku.

Wniosek o dodatek pielęgnacyjny do ZUS można złożyć: 

• Osobiście lub przez pełnomocnika w dowolnej jednostce ZUS
• Za pośrednictwem operatora pocztowego
• Za pośrednictwem polskiego urzędu konsularnego
• Online, wypełniając formularz na stronie ZUS

Opublikowano: 11 kwiecień 2025

11 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Choroby Parkinsona. Wybór tej daty nie jest przypadkowy, gdyż to właśnie 11 kwietnia 1755 roku przyszedł na świat James Parkinson, angielski chirurg, farmaceuta i paleontolog, który jako pierwszy szczegółowo opisał objawy tej choroby.

Głównym celem corocznych obchodów tego dnia jest zwiększenie świadomości oraz poszerzenie wiedzy na temat choroby Parkinsona. Istotnym założeniem jest także ukazanie sposobów wsparcia dla osób chorych oraz przekazanie informacji na temat metod leczenia pacjentów borykających się z tym schorzeniem. To dzień, w którym możemy okazać nasze wsparcie nie tylko chorym, ale również ich rodzinom.

Choroba Parkinsona jest schorzeniem neurodegeneracyjnym, które powstaje w wyniku zaniku komórek nerwowych w mózgu, odpowiedzialnych za produkcję dopaminy. Dopamina jest neuroprzekaźnikiem kluczowym dla prawidłowego przesyłania sygnałów regulujących pracę mięśni, postawę i ruch. Z niejasnych powodów, komórki te ulegają degeneracji i obumieraniu, co prowadzi do niewystarczającego stężenia dopaminy w mózgu. W rezultacie pojawiają się symptomy, które często mylone są z innymi schorzeniami, takimi jak zmiany reumatyczne, udar mózgu, guzy mózgu czy depresja. Należą do nich: 

• Drżenie. To rytmiczne drżenie zwykle zaczyna się w dłoniach lub palcach. Czasami drżenie zaczyna się w stopie lub szczęce. Możesz pocierać kciuk i palec wskazujący w przód i w tył. Jest to znane jako drżenie zwijania pigułki. Twoja ręka może drżeć, gdy jest w spoczynku lub gdy jesteś zestresowany. Możesz zauważyć, że drżenie jest mniejsze, gdy wykonujesz jakieś zadanie lub się poruszasz.
• Spowolnione ruchy, zwane również bradykinezją. Choroba Parkinsona może spowolnić Twoje ruchy, utrudniając proste zadania. Możesz mieć trudności ze wstawaniem z krzesła, wzięciem prysznica lub ubraniem się. Możesz mieć mniej wyrazu twarzy. Możesz mieć trudności z mruganiem.
• Sztywne mięśnie. Możesz mieć sztywne mięśnie w dowolnej części ciała. Twoje mięśnie mogą być napięte i obolałe, a ruchy ramion mogą być krótkie i szarpane.
• Zła postawa i równowaga. Twoja postawa może stać się zgarbiona. Możesz upaść lub mieć problemy z równowagą.
• Utrata automatycznych ruchów. Możesz mieć trudności z wykonywaniem pewnych ruchów, które zazwyczaj wykonujesz bez myślenia, w tym mruganie, uśmiechanie się lub wymachiwanie ramionami podczas chodzenia.
• Zmiany mowy. Możesz mówić cicho lub szybko, niewyraźnie lub wahać się przed mówieniem. Twoja mowa może być płaska lub monotonna, bez typowych wzorców mowy.
• Zmiany w pisaniu. Możesz mieć trudności z pisaniem, a Twoje pismo może wydawać się ciasne i małe.
• Objawy niemotoryczne. Mogą one obejmować depresję, lęk, zaparcia i problemy ze snem. Mogą one również obejmować odgrywanie snów, częstą potrzebę oddawania moczu, problemy z węchem, problemy z myśleniem i pamięcią oraz uczucie dużego zmęczenia.

Choroba Parkinsona rozwija się powoli. W miarę postępu choroby, zmiany zachodzące w mózgu stają się coraz poważniejsze, co prowadzi do upośledzenia funkcji poznawczych oraz nasilenia objawów. Po pewnym czasie mogą wystąpić dodatkowe trudności, takie jak zaburzenia równowagi, pochylona sylwetka oraz problemy z wykonywaniem codziennych czynności, takich jak higiena, jedzenie czy ubieranie się.

Właściwa diagnostyka u osób, u których podejrzewa się chorobę Parkinsona, rehabilitacja oraz adekwatne leczenie w zaawansowanych stadiach choroby stanowią kluczowe potrzeby zarówno pacjentów, jak i ich bliskich.

Opublikowano: 09 kwiecień 2025

Choroba ta jest typowa dla okresu zimowo-wiosennego, kiedy źródło wielu witamin -  warzyw i owoców nie jest tak dostępne i nasycone witaminami jak latem i jesienią. Oczywiście, swoją rolę odgrywają również inne czynniki ogólnie negatywnego wpływu na organizm: niezrównoważone odżywianie, spożywanie żywności złej jakości, palenie tytoniu, warunki środowiskowe dalekie od idealnych. Procesy te, zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne, zakłócają nie tylko przyjmowanie witamin z pożywienia, ale w większości przypadków naruszają możliwość wchłaniania witamin z układu pokarmowego do krwi. W ten sposób organizm, mając niezbędną ilość witamin w pożywieniu, nie może ich „przyjąć”. W tym przypadku niedobór witamin rozwija się w wyniku dysfunkcji przewodu pokarmowego. Inną przyczyną niedoboru witamin może być dysbioza jelitowa. Często dysbakterioza jest konsekwencją długotrwałego leczenia antybiotykami.

Jak mówią eksperci, rzadko, gdy organizmowi brakuje tylko jednej konkretnej witaminy. Z reguły potrzebujemy grupy tych składników odżywczych. Jeśli człowiek odmawia sobie produktów zwierzęcych, zwykle brakuje witaminy A, D, E i biotyny. Jeśli w diecie brakuje produktów roślinnych, to występuje niedobór witamin C i z grupy B.

 

Jakie więc objawy daje awitaminoza:

 

• Brak witamin powoduje, że skóra jest sucha i łuszcząca. A czasami można nawet zauważyć pojawienie się grubych łuszczących się łusek naskórka. Uważaj, jeśli twoje usta są stale popękane lub łuszczące się, nagle pojawił się trądzik, a także pęknięcia i rany w kącikach ust. Pojawienie się zapalonych obszarów skóry, dużych siniaków lub nietypowa reakcja na biżuterię lub ubranie mogą być oznaką braku witamin.

 

• Przy braku witamin paznokcie stają się matowe, łamliwe, a nawet produkty do ich pielęgnacji, takie jak oleje lub specjalne produkty, nie ratują sytuacji. Brak witamin jest również widoczny po bladości płytki paznokcia, pojawieniu się na niej dołeczków, pasków lub plam.

 

• Głównym objawem braku witamin ze strony włosów jest ich kruchość i skłonność do wypadania. Ale nagłe pojawienie się łupieżu, siwych włosów, owrzodzeń i pryszczy na skórze głowy lub jej ciągły świąd również powinny być alarmujące.

 

• Osłabione widzenie, szczególnie o zmierzchu, jest najpoważniejszym objawem niedoboru witamin. Ponadto hipowitaminoza może powodować zaczerwienienie i obrzęk powiek, uporczywy świąd i wydzielinę z oczu oraz częste choroby zapalne. Często konsekwencją braku witamin staje się nietolerancja jasnego światła, olśnienie, podwójne widzenie, a nawet rozwijająca się zaćma.

 

• Zwiększone krwawienie dziąseł, rany na policzkach i języku, luźne zęby z wrażliwym szkliwem i tendencją do kruszenia się, a także opuchnięty, plamisty lub przebarwiony język to również oczywiste oznaki braku witamin.

 

• Pojawienie się obrzęku na twarzy i dłoniach, który nie jest związany z marynatami lub wczorajszym spożyciem alkoholu, powinno budzić niepokój. Nagły obrzęk stawów, drętwienie, ból mięśni, skurcze i słaba koordynacja ruchów mogą być również objawami braku witamin.

 

• Ponadto osłabienie mięśni, uczucie pieczenia pod skórą i w stawach, a także ciągłe uczucie zimna, a nawet wzmożony lub zmieniony zapach ciała wskazują na niedobór witamin.

 

• Na niedobór witamin reaguje również nasz układ nerwowy. Niezdolność do koncentracji, bezsenność, depresja, apatia, drażliwość, brak energii, ciągła drażliwość - wszystko to może być oznaką niedoboru witamin.

 

• Zaparcia, biegunka, zmiana smaku, przyrost masy ciała, podwyższony poziom cholesterolu we krwi, nudności i wchłanianie składników odżywczych przez jelita to objawy niedoboru witamin. A nawet utrata apetytu, węchu i smaku.

 

• W wielu przypadkach zmniejszenie popędu seksualnego nie jest winą zmęczenia i niezrównoważonej diety.

 

Rodzaje awitaminozy

 

• Niedobór witaminy A. Witamina ta odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku, dlatego jej niedobór powoduje zaburzenia w pracy analizatora wzrokowego. Pojawia się „kurza ślepota” (pogorszenie widzenia o zmierzchu), suchość błony śluzowej oka (uczucie piasku, pieczenia, dyskomfortu), spowodowana ciągłym drapaniem, która może prowadzić nawet do powstawania owrzodzeń.
• Niedobór witamin związany z brakiem witamin z grupy B objawia się bezsennością, nagłymi wahaniami nastroju. Występują zaburzenia układu pokarmowego w postaci zaparć lub biegunki, anoreksji. Błona śluzowa jamy ustnej w tej patologii jest zapalona. 
• Niedobór witaminy C. Objawia się zwiększonym zmęczeniem, zmniejszoną wydajnością, sennością, zmniejszoną odpornością na różne infekcje. Zmniejszy się również elastyczność skóry. Niewielkie uderzenie spowoduje znaczne siniaki i siniaki. Pogarsza się wzrok. Skrajną postacią niedoboru witaminy C jest rozwój choroby Tsinga, której głównym objawem jest krwawienie dziąseł i utrata zębów.
• Niedobór witaminy D najszybciej powoduje zaburzenia w układzie mięśniowo-szkieletowym. Jeśli mówimy o dzieciach, to doświadczą one rozwoju krzywicy, zmęczenia, pocenia się, zaburzone zostanie formowanie szkieletu i zębów. U dorosłych z powodu niedoboru tej witaminy obserwuje się kruchość kości, bóle układu mięśniowo-szkieletowego, próchnicę zębów. Należy pamiętać, że niedobór tej witaminy może powodować rozwój takich chorób jak cukrzyca, nadciśnienie, a nawet nowotwory.
• Przy niedoborze witaminy E w organizmie zaburzeniu ulegają narządy płciowe, a także zmiany w wątrobie - rozpoczyna się stłuszczenie jej komórek.
• Przy niedoborze witaminy PP cierpi przede wszystkim układ trawienny. Natychmiast pojawi się niechęć do jedzenia, suchość w ustach, wymioty i nieprawidłowe stolce. Ponadto wystąpią znaczne zaburzenia w żołądku. Tak więc organizm ten przestanie wydzielać sok żołądkowy. Ogólny stan znacznie się pogorszy. Ponadto zaburzenia będą widoczne na skórze. Skóra stanie się szorstka w dotyku, pojawią się obszary depigmentacji.

 

Leczenie awitaminozy

 

Nie ma uniwersalnego sposobu na pokonanie awitaminozy. Jej leczenie zawsze musi być dostosowane do indywidualnego stanu i potrzeb organizmu. W terapii bardzo ważne jest znalezienie przyczyn jej występowania. Kluczowy jest również stopień niedoboru, jak również liczba brakujących witamin.

 

Pierwszym krokiem w leczeniu awitaminozy jest zdrowa i zbilansowana dieta. Niestety przy poważniejszych niedoborach to nie wystarczy. W takich przypadkach niezbędna jest suplementacja. Zazwyczaj leczenie polega na przyjmowaniu odpowiednich dawek witamin wskazanych przez lekarza lub dietetyka. Czasami jednak konieczne jest podanie dożylne lub domięśniowe.

 

Profilaktyka awitaminozy

 

Niezdrowy tryb życia, głodówki i nieuzasadniona utrata wagi znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia awitaminozy. Aby uniknąć choroby, zadbaj o różnorodność spożywanych posiłków i ich odpowiednie ilości. Unikaj przetworzonej żywności i wybieraj produkty zdrowe – warzywa, owoce, mięso, ryby, nabiał. Ważny jest również sposób obróbki termicznej wybranych przez nas składników. Surowe warzywa i owoce mają znacznie więcej witamin niż np. gotowane, smażone, pieczone czy podgrzewane w mikrofalówce.

 

Jeśli utrzymanie diety bogatej w warzywa, owoce i inne źródła witamin jest dla nas trudne, warto rozważyć dodatkową suplementację doustną. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów uzupełniających nasze zapotrzebowanie na różne witaminy. Suplementacja i różnorodność diety ma znaczenie, szczególnie w przypadku diety wegańskiej i wegetariańskiej. Szczególnie istotna jest tutaj witamina B12, która występuje w mięsie.

Opublikowano: 07 kwiecień 2025

Wiek 20-30 lat

 

WSZYSCY:

- Morfologia, OB, stężenie glukozy we krwi, ogólne badanie moczu – raz do roku

- Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi, ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku

- Poziom elektrolitów we krwi (potas, sód, magnez, fosfor, wapń) – raz na 3 lata

- Lipidogram (cholesterol, HDL, LDL, trójglicerydy) – raz na 5 lat

- USG jamy brzusznej – co 3 do 5 lat

- RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat (szczególnie osoby palące)

- Kontrola znamion u dermatologa, jeśli jest ich wiele

- Kontrola stomatologiczna – raz na pół roku

 

KOBIETY:

- Badanie ginekologiczne i cytologia – raz do roku

- USG przezpochwowe – co 2 lata

- Samobadanie piersi – raz w miesiącu (między 6 a 9 dniem cyklu)

- USG sutków (co pół roku) i mammografia (co rok) w przypadku obciążenia rodzinnego nowotworami

 

MĘŻCZYŹNI:

- Samobadanie jąder – raz w miesiącu

- Badanie jąder przez lekarza – co 3 lata

- Badanie proktologiczne – w grupie ryzyka chorób prostaty

 

Wiek 30-40 lat

 

WSZYSCY:

- Morfologia, OB, stężenie glukozy we krwi, ogólne badanie moczu – raz do roku

- Poziom elektrolitów we krwi – raz na 3 lata

- Lipidogram – raz na 5 lat (co roku w przypadku chorób krążenia w rodzinie)

- Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi, ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku

- USG jamy brzusznej – co 3 do 5 lat

- RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat (szczególnie osoby palące)

- Kontrola znamion u dermatologa, jeśli jest ich wiele

- Kontrola dentystyczna – raz na pół roku

- Kontrola wzroku u okulisty – raz na 5 lat

 

KOBIETY:

- Samobadanie piersi – raz w miesiącu

- Badanie ginekologiczne i cytologia – raz do roku

- USG piersi – raz do roku

- USG przezpochwowe narządów rodnych – jednorazowo

 

MĘŻCZYŹNI:

- Samobadanie jąder – co sześć miesięcy

- Badanie jąder przez lekarza – co 3 lata

- Badanie proktologiczne – w grupie ryzyka chorób prostaty

 

Wiek 40-50 lat

 

WSZYSCY:

- Morfologia, OB, poziom glukozy we krwi, ogólne badanie moczu – raz do roku

- Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi, ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku

- Lipidogram – raz na 2 lata (co roku w przypadku ryzyka miażdżycy)

- Kontrola wzroku u okulisty – raz na 2 lata

- EKG – raz na 3 lata

- RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat (co roku dla palaczy)

- USG jamy brzusznej – co 3 do 5 lat

- Gastroskopia – raz na 5 lat

- Test na obecność krwi utajonej w kale – raz do roku

- Badanie densytometryczne – raz na 10 lat

- Kontrola stomatologiczna – raz na pół roku

- Kontrola znamion i pieprzyków

 

KOBIETY:

- Badanie ginekologiczne i cytologia – raz do roku

- USG przezpochwowe narządów rodnych – raz na 2 lata

- Samobadanie piersi – raz w miesiącu

- USG piersi i mammografia – raz na 2 lata

- Badanie poziomu hormonów tarczycy – jednokrotnie

 

MĘŻCZYŹNI:

- Kontrola prostaty – raz do roku

- Prześwietlenie płuc – co 2 lata (palacze według wskazań lekarza)

- Samobadanie jąder – raz w miesiącu

 

Wiek 50+

 

WSZYSCY:

- Morfologia, OB, stężenie glukozy we krwi, ogólne badanie moczu, lipidogram – raz w roku

- Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi, ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku

- USG jamy brzusznej – raz do roku

- RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat (co roku dla palaczy)

- Badanie densytometryczne – raz na 10 lat

- Kolonoskopia – przynajmniej raz na 5 lat

- Test na obecność krwi utajonej w kale – raz do roku

- EKG – raz do roku

- Badanie okulistyczne – raz w roku

- Kontrola stomatologiczna – raz na pół roku

- Kontrola znamion i pieprzyków

 

KOBIETY:

- Badanie ginekologiczne i cytologia oraz USG narządów rodnych – raz do roku

- Mammografia – raz na 2 lata

- Samobadanie piersi – co miesiąc

- Oznaczenie poziomu hormonów płciowych – raz na kilka lat

- Badanie poziomu hormonów tarczycy – co roku

 

MĘŻCZYŹNI:

- Badanie prostaty per rectum – raz do roku

- Oznaczenie antygenu PSA – raz w roku

- Badanie jąder przez lekarza – raz na 3 lata

- Samobadanie jąder – raz w miesiącu