Opublikowano: 02 wrzesień 2026

Samochód dla osoby z niepełnosprawnością to często nie luksus, ale podstawowe narzędzie umożliwiające codzienne funkcjonowanie. Pozwala dotrzeć do lekarza, rehabilitacji, szkoły, pracy czy uczestniczyć w życiu społecznym.

Zakup odpowiednio dostosowanego pojazdu, szczególnie takiego, który umożliwia podróżowanie bez konieczności przesiadania się z wózka inwalidzkiego, może jednak kosztować bardzo dużo.

Dlatego Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych prowadzi program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” – Mobilność osób z niepełnosprawnością, w ramach którego można otrzymać wysokie dofinansowanie do zakupu samochodu.

Na czym polega dofinansowanie PFRON do samochodu?

Program ma zwiększać niezależność osób z niepełnosprawnościami oraz ułatwiać im aktywność społeczną i zawodową.

Dofinansowanie można otrzymać na zakup nowego lub używanego samochodu osobowego, który został odpowiednio dostosowany do potrzeb osoby z niepełnosprawnością.

Najważniejszym warunkiem jest to, aby samochód umożliwiał osobie z niepełnosprawnością:

• zajęcie miejsca jako kierowca lub pasażer,
• podróżowanie bez konieczności przesiadania się z wózka inwalidzkiego na zwykły fotel samochodowy.

Oznacza to, że program nie jest zwykłym dofinansowaniem do dowolnego samochodu. Pojazd musi spełniać określone wymagania dotyczące dostosowania.

Kto może otrzymać dofinansowanie?

Z programu mogą skorzystać osoby, które spełniają określone warunki.

Co do zasady, osoba ubiegająca się o wsparcie musi:

• posiadać znaczny stopień niepełnosprawności lub orzeczenie traktowane na równi z takim stopniem,
• nie być w stanie poruszać się bez używania wózka inwalidzkiego,
• nie być w stanie samodzielnie przesiąść się z wózka inwalidzkiego na fotel samochodu.

W przypadku dzieci również możliwe jest skorzystanie z programu, jeżeli spełniają warunki określone w programie.

Ważne jest więc to, że nie każda osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności może otrzymać to konkretne dofinansowanie. Program jest skierowany przede wszystkim do osób z najpoważniejszymi ograniczeniami mobilności, które stale korzystają z wózka i nie mogą samodzielnie przesiąść się do samochodu.

Kierowca czy pasażer – dwa rodzaje dofinansowania

PFRON przewiduje dwa warianty wsparcia:

1. Samochód dla osoby z niepełnosprawnością jako kierowcy

Ten wariant dotyczy osoby, która będzie samodzielnie prowadzić dostosowany samochód.

2. Samochód dla osoby z niepełnosprawnością jako pasażera

Ten wariant przeznaczony jest dla osoby, która będzie podróżować samochodem jako pasażer – również bez konieczności przesiadania się z wózka.

Już podczas składania wniosku należy wskazać właściwy wariant dofinansowania.

Ile wynosi dofinansowanie PFRON do zakupu samochodu?

Kwota wsparcia zależy od ceny samochodu oraz od tego, czy osoba z niepełnosprawnością będzie kierowcą czy pasażerem.

Samochód dla osoby z niepełnosprawnością jako kierowcy

Dofinansowanie wynosi maksymalnie:

• 80% kosztu do 150 000 zł,
• 50% nadwyżki od 150 000 zł do 250 000 zł,
• 30% nadwyżki od 250 000 zł do 300 000 zł,
• powyżej 300 000 zł dofinansowanie nie jest naliczane.

Samochód dla osoby z niepełnosprawnością jako pasażera

Dofinansowanie wynosi maksymalnie:

• 85% kosztu do 130 000 zł,
• 50% nadwyżki od 130 000 zł do 200 000 zł,
• 30% nadwyżki od 200 000 zł do 230 000 zł,
• powyżej 230 000 zł dofinansowanie nie jest naliczane.

Oznacza to, że wysokość wsparcia może być bardzo wysoka, ale zależy od ceny pojazdu oraz rodzaju dostosowania. PFRON finansuje część kosztów zgodnie z określonymi progami, dlatego w większości przypadków należy liczyć się również z koniecznością posiadania wkładu własnego.

Jak złożyć wniosek o dofinansowanie?

Wnioski składa się wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem Systemu Obsługi Wsparcia PFRON – SOW.

Do złożenia wniosku potrzebne jest między innymi:

• konto w systemie SOW,
• profil zaufany lub podpis kwalifikowany,
• dokumentacja potwierdzająca spełnianie warunków programu,
• ważne orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.

Wniosek należy złożyć do oddziału PFRON właściwego dla miejsca zamieszkania.

Ważne: trwa aktualny nabór we wrześniu 2026 roku

Ósma tura naboru w programie rozpoczęła się 1 września 2026 roku o godzinie 10:00 i potrwa do 18 września 2026 roku do godziny 9:59.

Jest to pierwszy nabór realizowany według nowego szczegółowego regulaminu przyjętego przez PFRON w sierpniu 2026 roku.

Osoby spełniające warunki programu powinny więc pamiętać, że czas na złożenie wniosku jest ograniczony.

Czy można kupić samochód przed otrzymaniem decyzji?

Nie warto podejmować decyzji o zakupie samochodu bez dokładnego zapoznania się z zasadami programu i warunkami przyznania wsparcia.

Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku podpisywana jest umowa z PFRON. Następnie beneficjent dokonuje zakupu samochodu i przedstawia dokumenty wymagane do rozliczenia, w tym m.in. fakturę końcową i protokół odbioru pojazdu. Dofinansowanie jest przekazywane zgodnie z zasadami programu na rachunek sprzedawcy samochodu.

Jak długo trzeba użytkować samochód?

Otrzymanie dofinansowania wiąże się również z obowiązkami.

Beneficjent składa oświadczenie dotyczące użytkowania samochodu przez okres co najmniej 60 miesięcy od otrzymania dofinansowania.

Sprzedaż samochodu przed upływem tego okresu może skutkować koniecznością zwrotu całości lub części otrzymanego dofinansowania.

Kto nie może skorzystać z programu?

Z dofinansowania nie mogą skorzystać m.in. osoby umieszczone w:

• domu pomocy społecznej,
• zakładzie opiekuńczo-leczniczym,
• zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym,
• placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, osobom przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku,
• zakładzie karnym,
• areszcie śledczym,
• zakładzie poprawczym,
• schronisku dla nieletnich.

Dofinansowanie do samochodu – ogromna szansa na większą samodzielność

Dla osoby, która stale korzysta z wózka inwalidzkiego i nie może samodzielnie przesiąść się do samochodu, odpowiednio dostosowany pojazd może całkowicie zmienić codzienne życie.

Może oznaczać łatwiejszy dostęp do:

• leczenia i rehabilitacji,
• edukacji,
• pracy,
• spotkań z rodziną i znajomymi,
• wydarzeń społecznych i kulturalnych,
• codziennych spraw urzędowych i zakupów.

Warto jednak pamiętać, że program PFRON jest skierowany do konkretnej grupy osób z niepełnosprawnościami i wymaga spełnienia szczegółowych kryteriów.

Jeżeli Ty lub Twój bliski spełniacie warunki programu, warto sprawdzić aktualny nabór i przygotować dokumenty jak najszybciej.

Szczegółowe informacje oraz dokumenty dotyczące programu można znaleźć na stronach PFRON i w Systemie Obsługi Wsparcia SOW:

PFRON – program „Mobilność osób z niepełnosprawnością”

System Obsługi Wsparcia SOW

Opublikowano: 27 sierpień 2026

Dla wielu osób z niepełnosprawnością, osób starszych oraz pacjentów po ciężkich chorobach lub urazach samodzielne dotarcie do przychodni czy gabinetu rehabilitacyjnego jest niemożliwe. Nie oznacza to jednak, że muszą zrezygnować z rehabilitacji. W Polsce można skorzystać z rehabilitacji leczniczej w warunkach domowych finansowanej przez NFZ. Fizjoterapeuta może przyjechać do domu pacjenta i realizować tam zalecone świadczenia.

Kto może skorzystać z takiej pomocy? Kto wystawia skierowanie i jak znaleźć placówkę, która realizuje rehabilitację domową na NFZ?

Czym jest rehabilitacja domowa na NFZ?

Rehabilitacja lecznicza może być realizowana w różnych warunkach – ambulatoryjnie, w domu pacjenta, w ośrodku dziennym lub stacjonarnie. Rehabilitacja domowa jest przeznaczona przede wszystkim dla osób, które wymagają fizjoterapii, ale ze względu na swój stan zdrowia i ograniczenia w poruszaniu się nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do placówki rehabilitacyjnej.

W ramach świadczeń domowych mogą być realizowane między innymi:

• wizyty fizjoterapeutyczne,
• indywidualnie dobrane ćwiczenia usprawniające,
• zabiegi fizjoterapeutyczne możliwe do wykonania w domu pacjenta,
• porady i kontrola postępów rehabilitacji.

Zakres rehabilitacji powinien być dostosowany do potrzeb oraz stanu zdrowia konkretnego pacjenta.

Komu przysługuje rehabilitacja w domu?

Najważniejszym kryterium nie jest samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. O możliwości skorzystania z rehabilitacji domowej decyduje przede wszystkim stan zdrowia oraz brak możliwości samodzielnego dotarcia do placówki rehabilitacyjnej.

Z rehabilitacji domowej mogą więc korzystać między innymi osoby:

• po udarze mózgu,
• po ciężkich urazach i operacjach,
• ze znacznymi ograniczeniami sprawności ruchowej,
• z chorobami neurologicznymi,
• z poważnymi uszkodzeniami układu nerwowego,
• po złamaniach, szczególnie gdy przemieszczanie się jest znacznie utrudnione,
• z chorobami przewlekłymi powodującymi postępującą utratę sprawności,
• osoby niesamodzielne, które wymagają rehabilitacji, ale nie mogą samodzielnie dotrzeć do gabinetu.

Ważne: osoba posiadająca nawet znaczny stopień niepełnosprawności nie otrzymuje rehabilitacji domowej automatycznie. Z drugiej strony brak orzeczenia o niepełnosprawności również nie wyklucza możliwości skorzystania z tego świadczenia – kluczowe są wskazania medyczne.

Kto wystawia skierowanie na rehabilitację domową?

Skierowanie na rehabilitację leczniczą może wystawić lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, czyli lekarz udzielający świadczeń w ramach NFZ. W przypadku rehabilitacji domowej skierowanie może otrzymać pacjent między innymi od lekarza POZ (lekarza rodzinnego) lub odpowiedniego lekarza specjalisty.

W praktyce warto podczas wizyty u lekarza jasno powiedzieć:

„Pacjent nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć do placówki rehabilitacyjnej. Czy istnieją wskazania do rehabilitacji w warunkach domowych?”

Informacja o potrzebie rehabilitacji domowej powinna znaleźć się w skierowaniu.

Jak krok po kroku uzyskać rehabilitację domową na NFZ?

Krok 1. Porozmawiaj z lekarzem

Pierwszym krokiem jest konsultacja z lekarzem prowadzącym lub lekarzem POZ. Lekarz ocenia stan zdrowia pacjenta, jego sprawność oraz możliwość samodzielnego dotarcia do placówki.

Jeżeli istnieją wskazania medyczne, wystawia skierowanie na rehabilitację lub fizjoterapię realizowaną w warunkach domowych.

Krok 2. Zarejestruj skierowanie w placówce mającej umowę z NFZ

Po otrzymaniu skierowania należy zgłosić się do gabinetu lub zakładu rehabilitacji, który realizuje fizjoterapię domową na NFZ. Jedno skierowanie może być zarejestrowane w jednej wybranej placówce.

Skierowanie należy zarejestrować nie później niż w ciągu 30 dni od jego wystawienia.

Krok 3. Ustal termin rozpoczęcia rehabilitacji

Po zarejestrowaniu skierowania placówka ustala termin rozpoczęcia świadczeń. Fizjoterapeuta przyjeżdża do miejsca pobytu pacjenta i realizuje zaplanowaną rehabilitację.

Warto pamiętać, że czas oczekiwania może być różny w zależności od placówki i liczby osób oczekujących na świadczenia.

Ile rehabilitacji domowej finansuje NFZ?

Rehabilitacja domowa jest realizowana w określonych limitach. Dla jednego pacjenta może trwać do 80 dni zabiegowych w roku kalendarzowym, a w ciągu jednego dnia może być finansowanych do 5 zabiegów fizjoterapeutycznych.

W uzasadnionych przypadkach, gdy przemawiają za tym względy medyczne i istnieje potrzeba kontynuowania terapii, rehabilitacja może zostać przedłużona zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba otrzyma automatycznie pełne 80 dni rehabilitacji. Plan terapii oraz liczba i rodzaj świadczeń są dostosowywane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Czy za rehabilitację domową trzeba płacić?

Jeżeli rehabilitacja jest realizowana na podstawie ważnego skierowania przez placówkę posiadającą umowę z NFZ, pacjent nie płaci za świadczenia objęte finansowaniem NFZ.

Należy jednak upewnić się, że wybrany podmiot rzeczywiście realizuje rehabilitację domową w ramach kontraktu z NFZ. Nie każda prywatna firma fizjoterapeutyczna oferuje takie świadczenia bezpłatnie.

Jak znaleźć rehabilitację domową na NFZ?

Można:

• skontaktować się bezpośrednio z placówkami rehabilitacyjnymi w swojej okolicy,
• zapytać lekarza POZ lub specjalistę o placówki realizujące rehabilitację domową,
• skorzystać z informacji udostępnianych przez NFZ,
• zadzwonić na bezpłatną infolinię NFZ 800 190 590 i zapytać o miejsca udzielające świadczeń w pobliżu miejsca zamieszkania.

Przed zapisaniem warto zapytać o aktualny czas oczekiwania oraz zasady przyjmowania pacjentów.

Rehabilitacja domowa a transport do przychodni – ważna różnica

Czasami pacjent ma trudności z poruszaniem się, ale może zostać przetransportowany do placówki przez rodzinę lub transport sanitarny. Sam fakt, że wyjazd z domu jest trudny, nie zawsze oznacza automatyczne zakwalifikowanie do rehabilitacji domowej.

O tym, czy właściwą formą będzie rehabilitacja w domu, ambulatoryjna czy inna forma leczenia, decyduje lekarz na podstawie indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta.

Podsumowanie

Rehabilitacja domowa na NFZ może być ogromnym wsparciem dla osób z niepełnosprawnością i wszystkich pacjentów, którzy z powodu stanu zdrowia nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do placówki rehabilitacyjnej. Aby z niej skorzystać, potrzebne są przede wszystkim wskazania medyczne i odpowiednie skierowanie.

Jeśli Ty lub bliska Ci osoba potrzebuje rehabilitacji, ale dojazd do gabinetu jest niemożliwy, warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym lub lekarzem prowadzącym o możliwości skierowania na rehabilitację w warunkach domowych.

Opublikowano: 24 sierpień 2026

Zmęczenie, osłabienie, problemy z koncentracją, wypadanie włosów czy zadyszka nie zawsze oznaczają wyłącznie brak snu lub stres. Jedną z możliwych przyczyn może być niedobór żelaza i obniżony poziom ferrytyny.

Ferrytyna jest jednym z podstawowych wskaźników wykorzystywanych do oceny zapasów żelaza w organizmie. Jej niski poziom może świadczyć o wyczerpywaniu się tych zapasów, nawet wtedy, gdy morfologia krwi i poziom hemoglobiny nie wskazują jeszcze na anemię. Dlatego warto zwracać uwagę zarówno na wyniki badań, jak i na pojawiające się objawy.

Czym jest ferrytyna i dlaczego jest tak ważna?

Ferrytyna to białko, które magazynuje żelazo. W uproszczeniu można powiedzieć, że jej poziom pomaga ocenić, jakie zapasy żelaza posiada organizm.

Żelazo jest niezbędne między innymi do produkcji hemoglobiny, czyli białka transportującego tlen. Odgrywa również ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni, układu odpornościowego i procesów związanych z pracą mózgu.

Niedobór żelaza może rozwijać się stopniowo. Początkowo organizm wykorzystuje zgromadzone zapasy, a dopiero później może dojść do rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza. Z tego powodu nie należy oceniać gospodarki żelazowej wyłącznie na podstawie samej hemoglobiny.

Warto również pamiętać, że interpretacja ferrytyny nie zawsze jest prosta. Jest ona białkiem ostrej fazy, dlatego podczas infekcji lub stanu zapalnego jej poziom może być podwyższony, mimo że organizm faktycznie ma niedobór żelaza. Wyniki najlepiej interpretować razem z lekarzem, biorąc pod uwagę m.in. morfologię, CRP oraz inne parametry gospodarki żelazowej.

Jakie mogą być objawy niskiej ferrytyny?

Objawy niedoboru żelaza mogą być niespecyficzne i rozwijać się stopniowo. Niektóre osoby przez długi czas tłumaczą swoje dolegliwości przepracowaniem, stresem lub brakiem snu.

Do możliwych objawów należą:

Przewlekłe zmęczenie i brak energii

Może pojawić się uczucie osłabienia, spadek wydolności oraz trudność w wykonywaniu czynności, które wcześniej nie sprawiały problemu.

Problemy z koncentracją i pamięcią

Niedobór żelaza może wiązać się z trudnościami w skupieniu uwagi, „mgłą mózgową” oraz gorszą koncentracją.

Bóle i zawroty głowy

Przy większym niedoborze, zwłaszcza gdy rozwija się anemia, mogą pojawić się bóle głowy, zawroty głowy i uczucie osłabienia.

Zadyszka i gorsza tolerancja wysiłku

Osoba może szybciej się męczyć podczas chodzenia, wchodzenia po schodach lub wykonywania innych aktywności fizycznych.

Kołatanie serca

Gdy organizm ma trudności z zapewnieniem odpowiedniej ilości tlenu tkankom, serce może pracować intensywniej. Objawy takie jak kołatanie serca zawsze warto omówić z lekarzem, ponieważ mogą mieć wiele różnych przyczyn.

Blada skóra i uczucie zimna

Przy niedokrwistości może pojawić się bladość skóry, a niektóre osoby odczuwają większą wrażliwość na zimno.

Problemy z włosami i paznokciami

Część osób z niedoborem żelaza zgłasza zwiększone wypadanie włosów, ich osłabienie oraz łamliwość paznokci. Warto jednak pamiętać, że objawy te mogą mieć również wiele innych przyczyn, dlatego nie powinny być podstawą samodzielnego rozpoznania niedoboru żelaza.

Zespół niespokojnych nóg

U niektórych osób niedobór żelaza może współwystępować z nieprzyjemnym przymusem poruszania nogami, szczególnie wieczorem i w nocy.

Ważne: objawy same w sobie nie pozwalają rozpoznać niedoboru żelaza. Podobne dolegliwości mogą występować również przy zaburzeniach tarczycy, niedoborze witaminy B12, chorobach przewlekłych, depresji i wielu innych problemach zdrowotnych.

Dlaczego poziom ferrytyny może być niski?

Przyjmowanie suplementu może uzupełnić niedobór, ale równie ważne jest znalezienie jego przyczyny. Do częstych powodów niedoboru żelaza należą:

• obfite miesiączki,
• ciąża i okres zwiększonego zapotrzebowania,
• zbyt mała ilość żelaza w diecie,
• częste oddawanie krwi,
• zaburzenia wchłaniania,
• choroby przewodu pokarmowego,
• utrata krwi z przewodu pokarmowego,
• okres intensywnego wzrostu u dzieci i młodzieży.

Szczególnie ważne jest ustalenie przyczyny niewyjaśnionej niedokrwistości z niedoboru żelaza. U części osób może ona być związana z przewlekłą utratą krwi lub chorobami układu pokarmowego, dlatego samo długotrwałe przyjmowanie żelaza bez diagnostyki nie zawsze jest właściwym rozwiązaniem.

Rodzaje żelaza w suplementach – czym się różnią?

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów. Przy wyborze warto zwrócić uwagę przede wszystkim na ilość żelaza elementarnego, czyli rzeczywistą ilość żelaza dostarczaną organizmowi, a nie tylko całkowitą masę związku chemicznego.

1. Siarczan żelaza

Siarczan żelaza jest jedną z najczęściej stosowanych i najlepiej poznanych form. Należy do tradycyjnych soli żelaza i jest skuteczny w leczeniu niedoboru żelaza.

Jego zaletą jest duża dostępność i stosunkowo niska cena. Minusem może być jednak większe ryzyko dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności, ból brzucha czy zaparcia.

2. Fumaran żelaza

To kolejna popularna forma żelaza dwuwartościowego. Może dostarczać znaczną ilość żelaza elementarnego, dlatego jest często stosowany w preparatach leczniczych.

Podobnie jak inne klasyczne sole żelaza, u części osób może powodować działania niepożądane ze strony układu pokarmowego.

3. Glukonian żelaza

Glukonian żelaza również należy do tradycyjnych form stosowanych doustnie. Zwykle zawiera mniej żelaza elementarnego w tej samej masie związku niż niektóre inne sole, dlatego należy dokładnie sprawdzać informację na opakowaniu.

4. Żelazo trójwartościowe i kompleksy żelaza

W suplementach można znaleźć również różnego rodzaju kompleksy i związki żelaza trójwartościowego, np. kompleksy z polisacharydami lub polimaltozą.

Preparaty te bywają lepiej tolerowane przez niektóre osoby, ale skuteczność oraz sposób przyjmowania mogą różnić się w zależności od konkretnego produktu. Dlatego zawsze warto przeczytać zalecenia producenta lub lekarza.

5. Chelaty żelaza

Popularne są również preparaty zawierające żelazo w formie chelatowanej, np. bisglicynian żelaza. Forma ta jest często wybierana przez osoby, które źle tolerują klasyczne sole żelaza.

Nie oznacza to jednak, że każdy droższy preparat automatycznie będzie skuteczniejszy. Aktualne zalecenia podkreślają, że nie ma jednej doustnej formy żelaza, która byłaby zdecydowanie najlepsza dla wszystkich pacjentów. Wybór powinien uwzględniać tolerancję preparatu, jego dostępność, dawkę żelaza elementarnego oraz przyczynę niedoboru.

Jak prawidłowo przyjmować żelazo?

Sposób przyjmowania preparatu może mieć duży wpływ zarówno na jego wchłanianie, jak i tolerancję.

1. Sprawdź, ile żelaza elementarnego zawiera preparat

Nie porównuj suplementów wyłącznie na podstawie napisu „100 mg żelaza”. Różne związki chemiczne zawierają różną ilość żelaza elementarnego.

To właśnie ilość żelaza elementarnego powinna być jednym z najważniejszych parametrów podczas ustalania leczenia.

2. Najczęściej lepiej nie przyjmować żelaza częściej niż raz dziennie

Dawniej często zalecano przyjmowanie żelaza kilka razy dziennie. Obecnie coraz więcej danych wskazuje, że pojedyncza dawka raz dziennie, a u części osób nawet stosowanie co drugi dzień, może zapewniać dobre wchłanianie i jednocześnie powodować mniej dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Dokładny schemat powinien jednak zostać dobrany indywidualnie.

3. Najlepsze wchłanianie zwykle uzyskuje się na czczo

Klasyczne preparaty żelaza najlepiej wchłaniają się, gdy są przyjmowane na pusty żołądek – np. przed posiłkiem lub między posiłkami.

Jednak jeśli pojawiają się silne nudności lub ból brzucha, lekarz może zalecić przyjmowanie preparatu z jedzeniem. Trzeba pamiętać, że może to zmniejszać wchłanianie żelaza.

4. Nie popijaj żelaza kawą ani herbatą

Niektóre produkty i napoje mogą ograniczać wchłanianie żelaza. Należą do nich przede wszystkim:

• kawa,
• herbata,
• kakao,
• mleko i niektóre produkty mleczne,
• preparaty wapnia.

Warto zachować odpowiedni odstęp czasowy między przyjmowaniem żelaza a produktami, które mogą zmniejszać jego wchłanianie. Należy także zwrócić uwagę na możliwe interakcje z lekami, dlatego przy stałym leczeniu najlepiej zapytać lekarza lub farmaceutę o właściwe odstępy.

5. Czy warto przyjmować żelazo razem z witaminą C?

Witamina C może zwiększać wchłanianie żelaza niehemowego. Jednak zalecenia dotyczące obowiązkowego dodawania witaminy C do każdego preparatu żelaza nie są całkowicie jednolite – część ekspertów zaleca jej stosowanie, a inne wytyczne wskazują, że rutynowe dodawanie witaminy C nie zawsze poprawia efekty leczenia.

Dlatego najważniejsze jest przede wszystkim prawidłowe stosowanie samego preparatu i dobranie odpowiedniej dawki.

Jak długo trzeba przyjmować żelazo?

To zależy od stopnia niedoboru, obecności anemii oraz jej przyczyny. Poprawa samopoczucia i hemoglobiny może nastąpić wcześniej niż pełne odbudowanie zapasów żelaza.

Z tego powodu leczenie często trwa jeszcze przez pewien czas po poprawie wyników morfologii. W wielu zaleceniach wskazuje się na konieczność kontynuowania terapii przez około 3 miesiące po normalizacji hemoglobiny, aby pomóc odbudować zapasy żelaza. Długość leczenia i termin badań kontrolnych powinien jednak ustalić lekarz.

Skutki uboczne suplementacji żelaza

Doustne preparaty żelaza mogą powodować:

• nudności,
• bóle brzucha,
• zaparcia lub biegunkę,
• metaliczny posmak w ustach,
• ciemne lub czarne zabarwienie stolca.

Ciemny stolec jest częstym efektem przyjmowania żelaza. Jeśli jednak pojawia się smolisty stolec, krew lub inne niepokojące objawy, należy skonsultować się z lekarzem.

Jeżeli preparat powoduje silne działania niepożądane, nie zawsze trzeba całkowicie rezygnować z leczenia. Czasami możliwa jest zmiana dawki, schematu przyjmowania lub rodzaju preparatu.

Kiedy żelazo dożylne może być potrzebne?

Niektóre osoby nie tolerują preparatów doustnych lub nie są w stanie prawidłowo wchłaniać żelaza z przewodu pokarmowego. W takich sytuacjach lekarz może rozważyć zastosowanie żelaza podawanego dożylnie.

Taka forma leczenia może być również rozważana, gdy mimo prawidłowo stosowanej terapii doustnej poziom żelaza nie poprawia się, występują określone choroby przewodu pokarmowego lub konieczne jest szybsze uzupełnienie niedoboru. Decyzję o leczeniu dożylnym podejmuje lekarz.

Najważniejsze zasady 

Niska ferrytyna może być jednym z sygnałów niedoboru żelaza i wiązać się z takimi objawami jak zmęczenie, osłabienie, problemy z koncentracją czy gorsza tolerancja wysiłku. Nie należy jednak diagnozować niedoboru wyłącznie na podstawie samopoczucia.

Jeżeli badania wskazują na niedobór żelaza, warto:

• ustalić jego przyczynę,
• zwracać uwagę na ilość żelaza elementarnego w preparacie,
• stosować suplement zgodnie z zaleceniem lekarza lub farmaceuty,
• pamiętać o produktach i lekach, które mogą ograniczać wchłanianie,
• wykonywać badania kontrolne,
• nie kończyć terapii wyłącznie dlatego, że samopoczucie lub hemoglobina już się poprawiły.

Najważniejsze jest znalezienie przyczyny problemu. Suplement żelaza może uzupełnić niedobór, ale nie zawsze usuwa to, co doprowadziło do jego powstania.

Uwaga: Nie należy przyjmować wysokich dawek żelaza „na wszelki wypadek”. Nadmiar żelaza również może być szkodliwy. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci – przypadkowe przedawkowanie preparatów zawierających żelazo może być niebezpieczne.

Opublikowano: 21 sierpień 2026

Usłyszenie diagnozy nieuleczalnej choroby bliskiej osoby może być jednym z najtrudniejszych doświadczeń w życiu. W jednej chwili zmienia się codzienność, plany na przyszłość i poczucie bezpieczeństwa. Pojawiają się pytania, na które często nie ma prostych odpowiedzi: „Co teraz będzie?”, „Jak mam mu/jej pomóc?”, „Czy dam sobie radę?”, „Jak rozmawiać o chorobie?”.

Warto wiedzieć, że nie istnieje jeden właściwy sposób przeżywania takiej sytuacji. Każdy człowiek reaguje inaczej, a wszystkie emocje – również te trudne i niewygodne – mogą być naturalną odpowiedzią na ogromny stres i stratę. Diagnoza dotyka bowiem nie tylko osoby chorej. W pewnym sensie choruje także cała rodzina.

Pierwsza reakcja na diagnozę – pozwól sobie czuć

Po otrzymaniu informacji o nieuleczalnej chorobie bliskiej osoby można przeżywać prawdziwy emocjonalny chaos. Pojawia się szok, niedowierzanie, lęk, smutek, złość, poczucie niesprawiedliwości, a czasem nawet zaprzeczanie temu, co powiedzieli lekarze.

Możesz jednego dnia płakać i nie widzieć żadnego rozwiązania, a następnego dnia funkcjonować niemal normalnie. Możesz odczuwać złość na chorobę, lekarzy, los, Boga lub nawet na osobę chorą. Możesz także czuć ulgę, gdy ktoś inny przejmie na chwilę obowiązki opiekuńcze. Nie oznacza to, że kochasz mniej.

Silne i zmieniające się emocje są częstą reakcją zarówno u osoby chorej, jak i jej bliskich. Ważne jest, aby nie oceniać siebie za to, co czujesz, lecz stopniowo nauczyć się rozumieć swoje emocje i szukać dla nich bezpiecznego ujścia.

Żałoba, zanim nastąpi śmierć – czym jest żałoba antycypacyjna?

W przypadku choroby nieuleczalnej bliscy mogą zacząć doświadczać tzw. żałoby antycypacyjnej, czyli żałoby, która pojawia się jeszcze wtedy, gdy ukochana osoba żyje.

Możemy opłakiwać:

• utratę wspólnych planów na przyszłość,
• zmianę dotychczasowej relacji,
• utratę samodzielności przez bliską osobę,
• jej stopniową zmianę pod wpływem choroby,
• życie, jakie znaliśmy wcześniej.

To bardzo trudne doświadczenie, ponieważ jednocześnie chcemy być obecni dla chorego i przeżywamy własny lęk przed tym, co może nadejść. Warto pamiętać, że nie trzeba wybierać między troską o bliskiego a przeżywaniem własnych emocji. Jedno i drugie jest ważne.

Nie musisz być cały czas silny

Wiele osób wchodzących w rolę opiekuna lub głównego wspierającego uważa, że nie ma prawa się załamać. Przecież „to nie ja jestem chory”, „muszę być silny dla mamy”, „nie mogę pokazać, że się boję”.

Jednak ciągłe ukrywanie emocji może prowadzić do ogromnego napięcia, wyczerpania i wypalenia.

Możesz być jednocześnie silny i przestraszony. Możesz pomagać i potrzebować pomocy. Możesz kochać bliską osobę, a jednocześnie być zmęczony sytuacją.

Troska o siebie nie jest egoizmem. Jest jednym z warunków tego, aby móc długotrwale wspierać drugiego człowieka.

Jak zachowywać się wobec osoby, która usłyszała nieuleczalną diagnozę?

Jednym z największych problemów jest obawa przed powiedzeniem czegoś niewłaściwego. Czasami bliscy zaczynają unikać rozmów o chorobie albo przeciwnie – każda rozmowa koncentruje się wyłącznie na zdrowiu.

Najważniejsze jest jednak, aby pamiętać, że osoba chora nadal jest tą samą osobą, którą znaliśmy wcześniej. Nadal ma swoje potrzeby, zainteresowania, poczucie humoru, marzenia i prawo do decydowania o sobie.

1. Bądź obecny, nawet jeśli nie wiesz, co powiedzieć

Nie zawsze potrzebne są wielkie słowa. Czasami najlepszym wsparciem jest zwykła obecność.

Możesz powiedzieć: „Nie wiem, co powiedzieć, ale jestem z Tobą”, „Nie musisz przede mną udawać, że wszystko jest dobrze”, „Jeśli będziesz chciał/a porozmawiać, jestem”, „Co mogę dla Ciebie teraz zrobić?”

Nie próbuj na siłę naprawić sytuacji. Czasami wystarczy po prostu wysłuchać.

2. Słuchaj bez oceniania i bez narzucania optymizmu

Osoba chora może odczuwać złość, lęk, smutek i bezradność. Nie zawsze potrzebuje wtedy słów: „Musisz być silny/a”, „Na pewno będzie dobrze” czy „Nie myśl o tym”.

Takie zdania są często wypowiadane z dobrych intencji, ale mogą sprawić, że chory poczuje się niezrozumiany lub będzie miał wrażenie, że nie wolno mu mówić o swoim cierpieniu.

Zamiast tego można powiedzieć: „Rozumiem, że możesz się bać”, „To naprawdę trudna sytuacja”, „Masz prawo być zły/a i smutny/a”, „Jestem tutaj i chcę Cię wysłuchać”.

Otwarte słuchanie, empatia i cierpliwość są jednym z najważniejszych elementów wsparcia emocjonalnego.

3. Zapytaj, jakiej pomocy potrzebuje

Pomoc nie zawsze oznacza robienie wszystkiego za chorego. Nadmierne wyręczanie może odbierać poczucie samodzielności i kontroli.

Zamiast zakładać, czego druga osoba potrzebuje, warto zapytać: „Chcesz, żebym poszedł/poszła z Tobą do lekarza?”, „Czy wolisz, żebym pomógł/pomogła w zakupach?", „Chcesz o tym porozmawiać, czy wolisz dziś zająć się czymś innym?”, „Czy jest coś, czego szczególnie teraz potrzebujesz?”

W miarę możliwości warto wspierać osobę chorą w zachowaniu jej samodzielności i prawa do podejmowania decyzji.

Nie każda chwila musi dotyczyć choroby

Gdy w rodzinie pojawia się ciężka diagnoza, choroba może zdominować wszystkie rozmowy i codzienne życie. Tymczasem bliska osoba nadal może potrzebować zwyczajności.

Wspólna kawa. Obejrzenie filmu. Rozmowa o wnukach. Wspomnienia. Muzyka. Spacer, jeśli stan zdrowia na to pozwala.

Takie momenty nie oznaczają ignorowania choroby. Pomagają natomiast przypomnieć, że życie – nawet bardzo zmienione przez chorobę – nadal składa się z relacji, emocji i drobnych chwil, które mogą być ważne. Utrzymywanie fragmentów dawnej relacji może pomóc zachować poczucie bliskości.

Jak rozmawiać o przyszłości i trudnych sprawach?

Tematy związane z pogarszającym się stanem zdrowia, leczeniem, opieką czy śmiercią mogą budzić ogromny lęk. Jednak całkowite unikanie rozmowy nie zawsze chroni chorego – czasami prowadzi do większego poczucia samotności.

Warto podążać za potrzebami osoby chorej. Jeśli chce rozmawiać o przyszłości – słuchaj. Jeśli na dany moment nie jest gotowa – nie zmuszaj.

Dobrą zasadą jest: nie narzucaj rozmowy, ale nie zamykaj przed nią drzwi.

Można powiedzieć: „Jeśli kiedyś będziesz chciał/a porozmawiać o tym, co będzie dalej, możesz zawsze do mnie przyjść.”

Naucz się prosić o pomoc

Jedna osoba nie powinna brać na siebie wszystkich obowiązków. Opieka nad osobą z ciężką chorobą może obejmować wizyty lekarskie, podawanie leków, organizację domu, pomoc w codziennych czynnościach oraz ogromne wsparcie emocjonalne.

Jeżeli jest to możliwe, warto podzielić obowiązki między członków rodziny lub znajomych. Czasami pomoc może wyglądać bardzo konkretnie:

• ktoś zrobi zakupy,
• ktoś pojedzie z chorym na wizytę,
• ktoś zajmie się dziećmi,
• ktoś ugotuje obiad,
• ktoś po prostu będzie towarzyszył choremu przez kilka godzin.

Nie musisz udowadniać, że poradzisz sobie ze wszystkim samodzielnie.

Zadbaj o własne zdrowie psychiczne

Jeżeli zauważasz, że stale jesteś wyczerpany/a, masz problemy ze snem, nie możesz przestać się martwić, izolujesz się od innych lub coraz częściej czujesz bezradność i złość – potraktuj to poważnie.

Rozmowa z psychologiem, psychoterapeutą lub udział w grupie wsparcia nie oznacza słabości. To forma zadbania o siebie i zdobycia narzędzi potrzebnych do funkcjonowania w bardzo trudnej sytuacji.

Wsparcie psychologiczne jest potrzebne nie tylko osobom chorym. Bliscy i opiekunowie również mogą korzystać z konsultacji indywidualnych, terapii rodzinnej oraz grup wsparcia.

Kiedy szczególnie warto zwrócić się po pomoc specjalisty?

Pomoc psychologiczna może być potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy:

• nie potrafisz funkcjonować w codziennym życiu,
• odczuwasz ciągłe napięcie lub silny lęk,
• masz poczucie, że sytuacja Cię przerasta,
• pojawia się długotrwała bezsenność,
• czujesz narastającą złość lub wyczerpanie,
• masz poczucie winy związane z opieką,
• relacje rodzinne zaczynają się rozpadać pod wpływem stresu.

Nie warto czekać, aż sytuacja stanie się nie do zniesienia. Wsparcie można otrzymać także po to, aby zapobiegać kryzysowi, a nie tylko reagować wtedy, gdy już do niego dojdzie.

Nie musisz robić wszystkiego idealnie

W obliczu nieuleczalnej choroby nie ma idealnych słów, idealnych decyzji ani idealnego opiekuna. Będą dni, w których będziesz mieć dużo siły, i takie, kiedy będziesz zmęczony/a i bezradny/a.

Najważniejsze nie jest to, aby zawsze wiedzieć, co zrobić. Często największą wartością dla osoby chorej jest świadomość, że nie została sama.

Pozwól sobie na emocje. Pytaj o pomoc. Słuchaj. Bądź obecny. Staraj się zachować w relacji także zwyczajną bliskość i pamiętaj, że troszcząc się o siebie, nie odbierasz niczego osobie chorej.

Nieuleczalna choroba może zmienić bardzo wiele, ale nie musi odebrać relacji czułości, godności i znaczenia.

Opublikowano: 12 sierpień 2026

Wybór odpowiednich pieluchomajtek dla osoby dorosłej może mieć ogromne znaczenie dla jej komfortu, bezpieczeństwa i codziennego funkcjonowania. Zbyt mały produkt może powodować ucisk, otarcia i przeciekanie, natomiast zbyt duży nie zawsze zapewni odpowiednią ochronę.

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów pieluchomajtek różniących się rozmiarem, chłonnością, krojem, materiałem i przeznaczeniem. Jak wybrać właściwe?

1. Najważniejszy jest odpowiedni rozmiar

Jednym z najczęstszych błędów jest wybieranie pieluchomajtek wyłącznie na podstawie masy ciała. W przypadku produktów dla dorosłych znacznie ważniejszy jest obwód bioder lub talii – w zależności od tabeli rozmiarowej konkretnego producenta.

Najczęściej spotykane są rozmiary:

• S – dla osób o mniejszym obwodzie,
• M – średni,
• L – duży,
• XL – bardzo duży,
• XXL – dla osób o większym obwodzie.

Nie ma jednak jednej uniwersalnej tabeli rozmiarów. Rozmiar M jednego producenta może mieć inne wymiary niż M innej marki.

Jak prawidłowo zmierzyć obwód?

Najlepiej użyć miękkiej miarki krawieckiej i zmierzyć obwód w miejscu wskazanym przez producenta. Następnie wynik należy porównać z tabelą rozmiarów znajdującą się na opakowaniu.

Ważne: pieluchomajtki nie powinny być wybierane „na zapas”. Większy rozmiar nie oznacza automatycznie większej chłonności ani lepszego zabezpieczenia.

Jak rozpoznać, że rozmiar jest za mały?

Może o tym świadczyć:

• ucisk w okolicy brzucha lub pachwin,
• odciśnięcia na skórze,
• trudności z założeniem produktu,
• częste przeciekanie,
• dyskomfort podczas siedzenia lub chodzenia.

A jeśli pieluchomajtki są za duże?

Produkt może odstawać od ciała, przesuwać się podczas chodzenia lub zmiany pozycji i nie zapewniać odpowiedniego dopasowania w okolicy pachwin. W efekcie również może dochodzić do przecieków.

 

2. Chłonność – nie zawsze „więcej” znaczy „lepiej”

Drugim bardzo ważnym parametrem jest chłonność.

Producenci oferują produkty o różnym poziomie zabezpieczenia, np.:

• na lekkie nietrzymanie moczu,
• na umiarkowane nietrzymanie moczu,
• na ciężkie nietrzymanie moczu,
• na dzień,
• na noc lub długie okresy bez możliwości zmiany.

Warto pamiętać, że podawana przez producenta chłonność jest zwykle wynikiem testów laboratoryjnych. W warunkach codziennego użytkowania rzeczywista ochrona może być inna.

Dlatego nie należy kierować się wyłącznie liczbą mililitrów podaną na opakowaniu.

Jak dobrać chłonność?

Najlepiej uwzględnić:

Jak często dochodzi do oddawania moczu?
Jeżeli wycieki są niewielkie i występują sporadycznie, bardzo chłonny produkt może być niepotrzebny.

Czy osoba może samodzielnie korzystać z toalety?
Jeżeli tak, produkt może być potrzebny przede wszystkim jako dodatkowe zabezpieczenie.

Czy występuje moczenie nocne?
Na noc często potrzebne jest większe zabezpieczenie niż w ciągu dnia.

Czy osoba jest aktywna?
Osoba chodząca potrzebuje produktu, który dobrze przylega do ciała i pozostaje na miejscu podczas ruchu.

Jak długo produkt będzie używany?
Jeżeli zmiana może nastąpić dopiero po kilku godzinach, warto rozważyć produkt o większej chłonności.

 

3. Pieluchomajtki na dzień i na noc

Nie zawsze ten sam produkt sprawdzi się zarówno w dzień, jak i w nocy.

W ciągu dnia

Warto zwrócić uwagę na:

• dopasowanie do ciała,
• elastyczność,
• możliwość swobodnego chodzenia,
• oddychalność materiału,
• dyskrecję pod ubraniem.

Dla osoby aktywnej zbyt masywne pieluchomajtki mogą być niewygodne i ograniczać komfort poruszania się.

W nocy

W przypadku nocnego nietrzymania moczu ważniejsze może być:

• większa chłonność,
• dobre zabezpieczenie przed przeciekaniem,
• szeroki wkład chłonny,
• odpowiednie dopasowanie podczas leżenia,
• możliwość pozostawania w produkcie przez dłuższy czas.

Jeżeli osoba często zmienia pozycję podczas snu, produkt powinien dobrze przylegać do ciała i nie przesuwać się.

 

4. Pieluchomajtki czy pieluchy anatomiczne?

Nie każda osoba potrzebuje klasycznych pieluchomajtek.

Pieluchomajtki przypominają konstrukcją bieliznę i dobrze sprawdzają się u osób, które mogą samodzielnie je zakładać lub są w stanie stać podczas zmiany.

Pieluchy anatomiczne są przeznaczone do stosowania z odpowiednią bielizną mocującą. Mogą być dobrym rozwiązaniem dla osób, które potrzebują większej ochrony, ale nie zawsze wymagają produktu w formie pełnych pieluchomajtek.

W przypadku osoby leżącej lub wymagającej pomocy przy zmianie warto również rozważyć produkty zapinane na rzepy. Pozwalają one na zmianę w pozycji leżącej i mogą być łatwiejsze dla opiekuna.

 

5. Konstrukcja pieluchomajtek ma znaczenie

Przy wyborze produktu warto sprawdzić, czy posiada:

Barierki przeciw przeciekaniu

Pomagają ograniczyć wydostawanie się moczu poza wkład chłonny, szczególnie podczas leżenia lub zmiany pozycji.

Elastyczne boki

Ułatwiają dopasowanie produktu do sylwetki i zwiększają komfort podczas ruchu.

Wskaźnik wilgotności

Niektóre produkty posiadają specjalny wskaźnik, który zmienia wygląd wraz z zawilgoceniem. Może być szczególnie pomocny dla opiekunów.

Oddychający materiał

Materiały przepuszczające powietrze mogą ograniczać gromadzenie wilgoci i poprawiać komfort skóry.

 

6. Co zrobić, jeśli pieluchomajtki przeciekają?

Przeciekanie nie zawsze oznacza, że produkt ma zbyt małą chłonność.

Przyczyną może być:

• niewłaściwy rozmiar,
• nieprawidłowe założenie,
• przesunięcie produktu podczas chodzenia,
• zbyt długi czas użytkowania,
• niewłaściwy rodzaj produktu w stosunku do potrzeb,
• bardzo duża ilość moczu oddawana jednorazowo.

Jeżeli pieluchomajtki regularnie przeciekają, warto najpierw sprawdzić rozmiar i sposób dopasowania, a dopiero później sięgać po produkt o większej chłonności.

 

7. Nie tylko mocz – a co w przypadku nietrzymania stolca?

Jeżeli u osoby występuje również nietrzymanie stolca, wybór produktu może wyglądać nieco inaczej.

Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• dobre dopasowanie produktu do ciała,
• szczelne barierki,
• odpowiednią szerokość i konstrukcję wkładu,
• łatwość oraz częstotliwość zmiany.

W przypadku zabrudzenia pieluchomajtek kałem produkt należy zmienić możliwie szybko. Pozostawanie zanieczyszczonego produktu przy skórze zwiększa ryzyko podrażnień.

 

8. Skóra również „podpowiada”, czy produkt jest odpowiedni

Dobór pieluchomajtek powinien uwzględniać stan skóry.

Jeżeli pojawiają się:

• zaczerwienienie,
• pieczenie,
• otarcia,
• wilgotna skóra,
• bolesność,
• odparzenia,

warto sprawdzić, czy produkt ma odpowiedni rozmiar, czy jest wystarczająco często zmieniany oraz czy skóra jest właściwie oczyszczana i osuszana.

W przypadku utrzymujących się zmian skórnych warto skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką.

 

9. Jak często zmieniać pieluchomajtki?

Nie istnieje jedna sztywna liczba godzin odpowiednia dla każdej osoby.

Częstotliwość zmiany zależy m.in. od:

• ilości oddawanego moczu,
• rodzaju produktu,
• jego chłonności,
• aktywności osoby,
• pory dnia,
• stanu skóry,
• występowania stolca.

Nie należy czekać wyłącznie na całkowite „wypełnienie” pieluchomajtek. Jeżeli produkt jest wyraźnie wilgotny, ciężki lub powoduje dyskomfort, powinien zostać zmieniony.

 

10. Jak nie przepłacać za pieluchomajtki?

Cena jednej sztuki nie zawsze pokazuje rzeczywisty koszt stosowania produktu.

Przy porównywaniu produktów warto sprawdzić:

cenę całego opakowania ÷ liczbę sztuk = cena jednej pieluchomajtki

Ale jeszcze lepiej uwzględnić również skuteczność produktu.

Jeżeli tańsze pieluchomajtki często przeciekają i wymagają dodatkowej zmiany odzieży, pościeli czy podkładów, ich rzeczywisty koszt może okazać się wyższy.

Dlatego najtańszy produkt nie zawsze jest najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem.

 

Najważniejsze zasady

Przy wyborze pieluchomajtek dla osoby dorosłej warto kierować się przede wszystkim potrzebami konkretnej osoby, a nie wyłącznie ceną czy reklamowanym poziomem chłonności.

Przed zakupem sprawdź:

1. Obwód bioder/talii i tabelę rozmiarów producenta.
2. Poziom nietrzymania moczu i ilość oddawanego moczu.
3. Czy produkt będzie używany w dzień, w nocy czy przez całą dobę.
4. Czy osoba jest chodząca, siedząca czy leżąca.
5. Czy potrzebna jest możliwość łatwej zmiany produktu w pozycji leżącej.
6. Czy produkt posiada barierki przeciw przeciekaniu i elastyczne elementy.
7. Czy materiał zapewnia odpowiedni komfort i ogranicza kontakt skóry z wilgocią.
8. Czy rozmiar jest właściwy – ani za mały, ani za duży.
9. Jak skóra reaguje na dany produkt.
10. Czy stosowanie produktu rzeczywiście ogranicza przeciekanie i zapewnia komfort.

Dobrze dobrane pieluchomajtki powinny być przede wszystkim bezpieczne, wygodne i dopasowane do indywidualnych potrzeb osoby, która ich używa.

Nie zawsze największy rozmiar, najwyższa chłonność czy najdroższa marka będzie najlepszym wyborem. Czasami znacznie lepszy efekt daje zmiana rozmiaru, inny krój albo produkt przeznaczony do konkretnego rodzaju aktywności.

 

Opublikowano: 07 sierpień 2026

Czy dieta może mieć wpływ na ryzyko zachorowania na raka? Tak. Nie oznacza to jednak, że konkretny produkt zjedzony raz czy nawet od czasu do czasu wywoła nowotwór. Ryzyko zależy od wielu czynników – m.in. genetyki, wieku, aktywności fizycznej, masy ciała, palenia tytoniu, spożywania alkoholu oraz sposobu odżywiania przez wiele lat.

Badania pokazują jednak, że niektóre produkty i składniki diety są związane ze zwiększonym ryzykiem określonych nowotworów. Warto więc wiedzieć, co ograniczać, a co częściej pojawiać się powinno na naszym talerzu.

1. Mięso przetworzone – szczególnie ważne ograniczenie

Do mięsa przetworzonego zaliczamy produkty, które zostały poddane m.in. peklowaniu, soleniu, wędzeniu, fermentacji lub innym procesom mającym przedłużyć ich trwałość albo poprawić smak.

Przykłady to:

• kiełbasy,
• parówki i frankfurterki,
• bekon,
• salami,
• szynka konserwowa,
• kabanosy,
• boczek,
• konserwy mięsne,
• niektóre rodzaje wędlin.

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca przy WHO, zalicza mięso przetworzone do grupy 1 – substancji o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi. Najsilniejsze dowody dotyczą zwiększenia ryzyka raka jelita grubego.

To ważne zastrzeżenie: zaklasyfikowanie do grupy 1 nie oznacza, że wędlina jest tak samo niebezpieczna jak papierosy. Klasyfikacja mówi o sile dowodów naukowych, a nie o wielkości ryzyka.

Dlatego eksperci zalecają spożywanie mięsa przetworzonego w możliwie małych ilościach.

Co zamiast?

Zamiast codziennej kanapki z szynką czy salami można wybrać np.:

• jajko,
• pastę z fasoli lub ciecierzycy,
• hummus,
• rybę,
• pieczone mięso przygotowane w domu,
• twaróg lub inne produkty będące źródłem białka.

2. Czerwone mięso – warto zachować umiar

Czerwone mięso obejmuje m.in.:

• wołowinę,
• wieprzowinę,
• cielęcinę,
• jagnięcinę,
• baraninę,
• mięso kozie.

IARC klasyfikuje czerwone mięso jako prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi (grupa 2A). Najmocniejsze dowody dotyczą związku z rakiem jelita grubego.

Nie oznacza to, że trzeba całkowicie rezygnować z mięsa. Czerwone mięso dostarcza m.in. białka, żelaza, cynku i witaminy B12.

World Cancer Research Fund zaleca, aby osoby jedzące czerwone mięso ograniczały jego ilość do około 3 porcji tygodniowo, czyli około 350–500 g po ugotowaniu.

3. Alkohol – również piwo i wino

Alkohol jest często pomijany w rozmowach o „rakotwórczych produktach”, ponieważ kojarzymy go przede wszystkim z napojami, a nie z żywnością.

Tymczasem jego związek z nowotworami jest bardzo dobrze udokumentowany.

Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko m.in.:

• raka jamy ustnej,
• gardła,
• krtani,
• przełyku,
• wątroby,
• jelita grubego,
• raka piersi u kobiet.

Co ważne, nie ma znaczenia, czy alkohol pochodzi z piwa, wina czy mocnego alkoholu – to etanol jest czynnikiem odpowiadającym za ryzyko.

Podczas metabolizowania alkoholu powstaje m.in. aldehyd octowy, który może uszkadzać DNA.

Dlatego z punktu widzenia profilaktyki nowotworów najbezpieczniejszą ilością alkoholu jest zero.

4. Produkty bardzo słone i konserwowane

Nadmierne spożywanie soli oraz niektórych bardzo słonych produktów może zwiększać ryzyko problemów zdrowotnych, a dieta bogata w sól jest również związana ze zwiększonym ryzykiem raka żołądka.

Warto ograniczać przede wszystkim:

• bardzo słone przekąski,
• chipsy,
• słone paluszki,
• produkty instant,
• niektóre konserwy,
• bardzo słone wędliny,
• żywność wysoko przetworzoną.

Nie chodzi oczywiście o całkowite wyeliminowanie soli. Problemem jest przede wszystkim jej nadmiar w codziennej diecie.

5. Fast food i wysoko przetworzona żywność

Hamburgery, frytki, pizza, słodkie przekąski czy gotowe dania nie są automatycznie „rakotwórcze”. Problem pojawia się wtedy, gdy stanowią dużą część codziennego jadłospisu.

Produkty wysoko przetworzone często zawierają dużo:

• kalorii,
• soli,
• cukru,
• tłuszczów,
• a jednocześnie mało błonnika, warzyw i innych wartościowych składników.

Taki sposób odżywiania może sprzyjać nadmiernej masie ciała. A nadwaga i otyłość są istotnymi czynnikami ryzyka wielu nowotworów.

Dlatego eksperci zalecają ograniczanie fast foodów oraz żywności bogatej w tłuszcz, sól i cukier.

6. Mocno przypalone mięso – czy trzeba się go bać?

Podczas grillowania, smażenia lub pieczenia w bardzo wysokiej temperaturze mogą powstawać związki chemiczne, takie jak heterocykliczne aminy aromatyczne (HCA) oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (PAH).

Dlatego warto unikać regularnego jedzenia mocno zwęglonych, czarnych fragmentów mięsa.

Dobrym rozwiązaniem jest:

• unikanie przypalania,
• nieprzesadzanie z temperaturą,
• częstsze duszenie i gotowanie,
• usuwanie mocno zwęglonych fragmentów.

Nie oznacza to jednak, że grillowanie raz na jakiś czas automatycznie prowadzi do raka.

A co z cukrem?

To jeden z najczęściej powtarzanych mitów.

Cukier nie jest klasyfikowany jako bezpośredni czynnik rakotwórczy w taki sposób jak mięso przetworzone czy alkohol.

Problem polega przede wszystkim na tym, że duża ilość słodyczy, słodzonych napojów i wysokokalorycznej żywności może sprzyjać nadmiernej masie ciała. Nadmierna masa ciała z kolei zwiększa ryzyko wielu nowotworów.

Dlatego zamiast mówić „cukier powoduje raka”, lepiej powiedzieć:

nadmiar cukru i wysokokalorycznej żywności może pośrednio zwiększać ryzyko nowotworów poprzez sprzyjanie nadwadze i otyłości.

Co jeść częściej?

Profilaktyka nowotworów nie polega wyłącznie na tworzeniu listy produktów „zakazanych”.

Równie ważne jest to, co znajduje się na naszym talerzu zamiast nich.

W codziennej diecie warto zwiększać udział:

🥦 warzyw
🍎 owoców
🌾 produktów pełnoziarnistych
🫘 fasoli, soczewicy, ciecierzycy i innych roślin strączkowych
🥜 orzechów i nasion
🐟 ryb
💧 wody i niesłodzonych napojów

Warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe dostarczają m.in. błonnika, witamin, minerałów i wielu związków bioaktywnych. Dieta bogata w błonnik jest szczególnie istotna w kontekście profilaktyki raka jelita grubego.

Nie chodzi o to, żeby nigdy nie zjeść kiełbasy

To bardzo ważne.

Ryzyko nowotworu nie działa na zasadzie „zjadłem produkt → dostanę raka”.

Znaczenie ma przede wszystkim długotrwały sposób odżywiania, ilość spożywanego produktu oraz wiele innych czynników.

Dlatego zamiast całkowitego zakazywania sobie wszystkich ulubionych produktów warto stosować prostą zasadę:

Im mniej produktów zwiększających ryzyko, tym lepiej – i im więcej wartościowych produktów, tym lepiej.

Jeżeli ktoś raz na jakiś czas zje kawałek kiełbasy, pizzę czy deser, nie oznacza to, że jego dieta jest „rakotwórcza”. Znacznie większe znaczenie ma to, co jemy przez większość dni i miesięcy.

5 najważniejszych zasad profilaktyki

Jeżeli chcemy zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór, warto:

1. Ograniczyć mięso przetworzone – szczególnie wędliny, bekon, salami i kiełbasy.

2. Jeść czerwone mięso z umiarem – około 3 porcji tygodniowo lub mniej.

3. Ograniczyć alkohol – z punktu widzenia profilaktyki nowotworów najlepiej go nie spożywać.

4. Jeść więcej warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych.

5. Dbać o prawidłową masę ciała i regularną aktywność fizyczną.

Światowy Fundusz Badań nad Rakiem podkreśla, że profilaktyka jest najbardziej skuteczna wtedy, gdy traktujemy ją jako cały styl życia, a nie pojedynczą zmianę w jadłospisie.

Nie istnieje jeden produkt, który „chroni przed rakiem”, podobnie jak jeden produkt zwykle nie jest przyczyną zachorowania.

Najlepszą strategią jest różnorodna dieta, dużo warzyw i produktów roślinnych, ograniczenie mięsa przetworzonego, umiarkowane spożycie czerwonego mięsa, unikanie alkoholu, aktywność fizyczna oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Opublikowano: 05 sierpień 2026

Nie każda osoba starsza, chora czy z niepełnosprawnością potrzebuje profesjonalnej opiekunki przez kilka godzin dziennie. Czasami wystarczy pomoc w zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłku, posprzątaniu mieszkania czy zwykła obecność drugiej osoby.

Właśnie z myślą o takich sytuacjach wprowadzono usługi opiekuńcze w formie usług sąsiedzkich. To forma pomocy społecznej świadczona w miejscu zamieszkania, której zadaniem jest umożliwienie osobie potrzebującej jak najdłuższego, bezpiecznego funkcjonowania we własnym domu.

Czym są usługi sąsiedzkie?

Usługi sąsiedzkie są szczególną formą usług opiekuńczych. Polegają na tym, że osoba mieszkająca w najbliższej okolicy pomaga osobie, która ze względu na wiek, chorobę lub inne przyczyny potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

Zgodnie z ustawą usługi sąsiedzkie mogą obejmować:

• pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych,
• podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną – w zakresie czynności, które nie wymagają specjalistycznej wiedzy lub kwalifikacji,
• pomoc w utrzymywaniu kontaktów z otoczeniem.

Nie są to więc usługi medyczne ani specjalistyczna pielęgnacja. Są przeznaczone przede wszystkim do codziennego, praktycznego wsparcia.

Przykłady pomocy sąsiedzkiej

W zależności od indywidualnej sytuacji mogą to być np.:

• zrobienie podstawowych zakupów,
• przygotowanie prostego posiłku,
• pomoc w utrzymaniu porządku,
• pomoc w podstawowych czynnościach higienicznych,
• pomoc w załatwieniu codziennych spraw,
• towarzyszenie podczas spaceru,
• pomoc w utrzymywaniu kontaktu z rodziną i lokalną społecznością.

Dokładny zakres i wymiar pomocy ustala się indywidualnie.

Komu przysługują usługi sąsiedzkie?

Usługi sąsiedzkie mogą zostać przyznane przede wszystkim osobie, która:

• jest osobą samotną,
• z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn potrzebuje pomocy innych osób,
• nie ma zapewnionej potrzebnej pomocy.

Pomoc może być przyznana również osobie, która potrzebuje wsparcia, jeżeli rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni lub zstępni nie mogą zapewnić jej odpowiedniej pomocy.

Oznacza to, że sam fakt posiadania dzieci czy innych członków rodziny nie musi automatycznie wykluczać możliwości skorzystania z usług. Istotne jest to, czy osoby te rzeczywiście mogą zapewnić potrzebną pomoc.

Czy trzeba mieć orzeczenie o niepełnosprawności?

Nie.

Przepisy dotyczące usług sąsiedzkich nie uzależniają ich przyznania od posiadania orzeczenia o niepełnosprawności.

Podstawą może być m.in. wiek, choroba lub inna sytuacja powodująca, że dana osoba potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

O potrzebie przyznania usług decyduje właściwa jednostka pomocy społecznej, uwzględniając indywidualną sytuację osoby.

Kto organizuje usługi sąsiedzkie?

Organizatorem usług sąsiedzkich jest gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania osoby potrzebującej pomocy albo uprawniony podmiot działający na jej zlecenie.

W praktyce oznacza to, że w pierwszej kolejności warto skontaktować się z:

• Ośrodkiem Pomocy Społecznej (OPS),
• Centrum Usług Społecznych (CUS), jeżeli działa w danej gminie,
• właściwym urzędem gminy lub miasta.

Ważne: usługi sąsiedzkie nie są obowiązkowe w każdej gminie

Wprowadzenie usług sąsiedzkich do ustawy nie oznacza, że każda gmina musi organizować je na swoim terenie.

Jest to zadanie fakultatywne gminy. Samorząd decyduje, czy będzie realizował usługi sąsiedzkie i na jakich szczegółowych zasadach. Może również zlecić ich realizację innemu podmiotowi, np. organizacji pozarządowej.

Dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy dana gmina prowadzi obecnie taką formę wsparcia.

Jak uzyskać usługi sąsiedzkie?

Najlepiej rozpocząć od kontaktu z OPS-em lub CUS-em właściwym dla miejsca zamieszkania.

Można zgłosić potrzebę uzyskania pomocy i zapytać o możliwość przyznania usług sąsiedzkich.

Następnie pracownik pomocy społecznej ocenia sytuację osoby potrzebującej wsparcia. W przypadku przyznania usług ustalany jest ich:

• zakres,
• wymiar,
• okres świadczenia,
• miejsce świadczenia.

Kto może być „sąsiadem-opiekunem”?

Nie może to być dowolna osoba. Ustawa określa warunki, które musi spełniać osoba wykonująca usługi sąsiedzkie.

Powinna ona m.in.:

• być pełnoletnia,
• nie być członkiem rodziny osoby korzystającej z usług,
• nie być jej oddzielnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym ani zstępnym,
• mieszkać w najbliższej okolicy osoby korzystającej z pomocy,
• złożyć oświadczenie o zdolności psychofizycznej do wykonywania usług,
• ukończyć szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy,
• zostać zaakceptowana zarówno przez osobę korzystającą z pomocy, jak i przez organizatora usług.

Jeżeli osoba wybrana do świadczenia usług nie ma jeszcze szkolenia z pierwszej pomocy, za jego organizację odpowiada organizator usług sąsiedzkich.

Czy usługi sąsiedzkie są bezpłatne?

Nie zawsze.

To jedna z najważniejszych informacji, o których warto pamiętać.

Usługi sąsiedzkie mogą być:

• całkowicie bezpłatne,
• częściowo odpłatne,
• odpłatne.

Nie istnieje jedna ogólnopolska cena za godzinę usług sąsiedzkich.

Zasady odpłatności określa rada gminy w uchwale. To właśnie gmina ustala m.in. wysokość opłat, zasady ich pobierania oraz możliwość częściowego albo całkowitego zwolnienia z opłat. Przy ustalaniu odpłatności bierze się pod uwagę m.in. sytuację dochodową osoby lub rodziny.

Dlatego dwie osoby mieszkające w różnych gminach mogą mieć zupełnie inne zasady odpłatności za podobny zakres usług.

Czy można zostać zwolnionym z opłat?

Tak.

Uchwała rady gminy powinna określać również zasady częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat.

Jeżeli sytuacja dochodowa lub życiowa osoby jest trudna, warto poinformować o tym OPS/CUS i sprawdzić, czy w danej gminie można skorzystać ze zwolnienia.

Usługi sąsiedzkie a zwykłe usługi opiekuńcze – jaka jest różnica?

Obie formy wsparcia mają podobny cel – pomoc osobie, która nie radzi sobie samodzielnie z codziennym funkcjonowaniem.

Różnica polega przede wszystkim na charakterze pomocy.

Zwykłe usługi opiekuńcze mogą obejmować m.in. pomoc w codziennych potrzebach życiowych, opiekę higieniczną oraz zaleconą przez lekarza pielęgnację.

Usługi sąsiedzkie mają bardziej podstawowy charakter. Obejmują pomoc w podstawowych potrzebach oraz podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, która nie wymaga specjalistycznej wiedzy i kompetencji.

Można więc powiedzieć, że usługi sąsiedzkie są rozwiązaniem dla sytuacji, w których potrzebna jest regularna, ale niespecjalistyczna pomoc w codziennym życiu.

Co zrobić, jeśli osoba potrzebuje pomocy natychmiast?

W szczególnie uzasadnionych przypadkach usługi opiekuńcze mogą zostać przyznane w trybie pilnym – np. w związku z nagłym pogorszeniem stanu zdrowia lub koniecznością zapewnienia odpowiedniej opieki.

Dlatego jeżeli sytuacja osoby wymagającej pomocy nagle się pogorszyła, warto powiedzieć o tym już podczas pierwszego kontaktu z OPS/CUS.

Usługi sąsiedzkie – warto wiedzieć

Usługi sąsiedzkie nie zastępują opieki medycznej. Osoba świadcząca taką pomoc nie jest pielęgniarką ani terapeutą, a zakres jej działań nie powinien obejmować czynności wymagających specjalistycznych kwalifikacji.

Jednocześnie jest to rozwiązanie, które może być bardzo ważne dla osób starszych, przewlekle chorych czy z niepełnosprawnościami, które chcą jak najdłużej pozostać we własnym domu.

Dobrze zorganizowana pomoc sąsiedzka może oznaczać nie tylko wsparcie w zakupach czy przygotowaniu posiłku. Może również ograniczać samotność, zwiększać poczucie bezpieczeństwa i pomagać w utrzymaniu kontaktu z lokalną społecznością.

Jeżeli Ty lub bliska Ci osoba potrzebujecie pomocy w codziennym funkcjonowaniu, warto sprawdzić, czy Wasza gmina realizuje usługi opiekuńcze w formie usług sąsiedzkich.

Najważniejsze informacje:

✔ usługi sąsiedzkie są formą pomocy społecznej,
✔ mogą być przeznaczone dla osób potrzebujących pomocy z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn,
✔ nie trzeba posiadać orzeczenia o niepełnosprawności,
✔ pomoc świadczy osoba mieszkająca w najbliższej okolicy,
✔ zakres usług nie obejmuje czynności wymagających specjalistycznych kwalifikacji,
✔ o przyznaniu i zakresie usług decyduje właściwa jednostka pomocy społecznej,
✔ gmina nie ma obowiązku prowadzenia usług sąsiedzkich,
✔ usługi mogą być odpłatne, częściowo odpłatne albo bezpłatne – zależnie od zasad obowiązujących w konkretnej gminie,
✔ warto zapytać OPS/CUS o możliwość zwolnienia z opłat.

Opublikowano: 29 lipiec 2026

 

Każda osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności ma przypisany symbol przyczyny niepełnosprawności. Jest on oznaczony kodem składającym się z cyfry i litery (np. 05-R lub 12-C). Symbol wskazuje główną przyczynę niepełnosprawności, jednak nie wpływa automatycznie na wszystkie prawa i świadczenia.

Najważniejsze znaczenie mają również:

• stopień niepełnosprawności,
• wskazania zawarte w orzeczeniu,
• przepisy regulujące dane świadczenie.

Poniżej wyjaśniamy, co oznaczają poszczególne symbole oraz z jakich form wsparcia najczęściej mogą korzystać osoby posiadające dane orzeczenie.

01-U – Upośledzenie umysłowe (niepełnosprawność intelektualna)

Dotyczy osób z niepełnosprawnością intelektualną w różnym stopniu.

Najczęściej przysługujące formy wsparcia:

• świadczenie wspierające (po spełnieniu warunków),
• usługi asystencji osobistej,
• opieka wytchnieniowa,
• warsztaty terapii zajęciowej,
• turnusy rehabilitacyjne,
• dofinansowania PFRON do sprzętu rehabilitacyjnego,
• ulgi podatkowe na cele rehabilitacyjne,
• możliwość korzystania z karty parkingowej (jeżeli spełnione są ustawowe warunki).

02-P – Choroby psychiczne

Obejmuje m.in. schizofrenię, chorobę afektywną dwubiegunową, ciężkie zaburzenia depresyjne czy inne przewlekłe zaburzenia psychiczne.

Możliwe formy wsparcia:

• świadczenie wspierające,
• usługi opiekuńcze,
• asystencja osobista,
• turnusy rehabilitacyjne,
• rehabilitacja społeczna,
• dofinansowanie sprzętu i likwidacji barier,
• ulga rehabilitacyjna.

03-L – Zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu

Dotyczy osób niesłyszących, słabosłyszących oraz z poważnymi zaburzeniami mowy.

Najczęstsze ulgi:

• dofinansowanie aparatów słuchowych,
• dofinansowanie implantów i akcesoriów,
• pomoc w zakupie urządzeń wspomagających komunikację,
• ulga rehabilitacyjna,
• turnusy rehabilitacyjne,
• wsparcie tłumacza języka migowego w niektórych sytuacjach.

04-O – Choroby narządu wzroku

Dotyczy osób niewidomych i słabowidzących.

Osoby z tym symbolem mogą korzystać m.in. z:

• dofinansowania sprzętu dla osób niewidomych,
• pomocy w zakupie lup elektronicznych, monitorów brajlowskich czy oprogramowania,
• psa przewodnika (po spełnieniu warunków),
• ulgi rehabilitacyjnej,
• turnusów rehabilitacyjnych,
• programów PFRON.

05-R – Upośledzenie narządu ruchu

Jeden z najczęściej spotykanych symboli.

Możliwe formy wsparcia:

• karta parkingowa (jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki),
• likwidacja barier architektonicznych,
• likwidacja barier technicznych,
• dofinansowanie wózków i sprzętu ortopedycznego,
• turnusy rehabilitacyjne,
• rehabilitacja lecznicza,
• ulga rehabilitacyjna.

06-E – Epilepsja

Przysługuje osobom chorującym na padaczkę powodującą ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu.

Najczęściej dostępne formy pomocy:

• świadczenie wspierające (po spełnieniu warunków),
• rehabilitacja,
• turnusy rehabilitacyjne,
• ulga rehabilitacyjna,
• programy PFRON.

07-S – Choroby układu oddechowego i krążenia

Obejmuje m.in. niewydolność serca, POChP czy ciężką astmę.

Możliwe wsparcie:

• rehabilitacja kardiologiczna lub pulmonologiczna,
• turnusy rehabilitacyjne,
• sprzęt medyczny,
• ulga rehabilitacyjna,
• dofinansowania PFRON.

08-T – Choroby układu pokarmowego

Dotyczy m.in. chorób jelit, wątroby czy trzustki.

Najczęściej przysługują:

• rehabilitacja,
• turnusy rehabilitacyjne,
• ulga rehabilitacyjna,
• świadczenia uzależnione od stopnia niepełnosprawności.

09-M – Choroby układu moczowo-płciowego

Obejmuje m.in. przewlekłą niewydolność nerek czy schorzenia wymagające dializ.

Możliwe wsparcie:

• sprzęt medyczny,
• rehabilitacja,
• ulga rehabilitacyjna,
• dofinansowania PFRON.

10-N – Choroby neurologiczne

Obejmuje m.in. stwardnienie rozsiane, chorobę Parkinsona, udary czy inne przewlekłe schorzenia neurologiczne.

Osoby z tym symbolem mogą korzystać z:

• rehabilitacji neurologicznej,
• sprzętu rehabilitacyjnego,
• likwidacji barier,
• turnusów rehabilitacyjnych,
• świadczenia wspierającego (po spełnieniu warunków),
• ulgi rehabilitacyjnej.

11-I – Inne schorzenia

Symbol stosowany wtedy, gdy niepełnosprawność nie mieści się w pozostałych kategoriach.

Zakres ulg zależy od rodzaju schorzenia oraz zapisów w orzeczeniu.

12-C – Całościowe zaburzenia rozwojowe

Obejmuje przede wszystkim:

• autyzm,
• zespół Aspergera,
• inne całościowe zaburzenia rozwoju.

Najczęściej dostępne formy wsparcia:

• świadczenie wspierające,
• asystencja osobista,
• opieka wytchnieniowa,
• Wczesne Wspomaganie Rozwoju (dla dzieci),
• kształcenie specjalne,
• zajęcia rewalidacyjne,
• turnusy rehabilitacyjne,
• programy PFRON,
• ulga rehabilitacyjna.

Jakie ulgi przysługują większości osób z orzeczeniem?

Niezależnie od symbolu niepełnosprawności wiele osób może korzystać z takich form wsparcia jak:

• ulga rehabilitacyjna w PIT,
• dofinansowanie sprzętu rehabilitacyjnego i przedmiotów ortopedycznych,
• dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych,
• programy realizowane przez PFRON,
• świadczenie wspierające (po uzyskaniu odpowiedniej liczby punktów w ocenie potrzeby wsparcia),
• usługi asystencji osobistej,
• opieka wytchnieniowa,
• dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się,
• możliwość uzyskania karty parkingowej – wyłącznie po spełnieniu warunków określonych w przepisach.

Najważniejsza zasada

Sam symbol niepełnosprawności nie gwarantuje konkretnej ulgi ani świadczenia. O przyznaniu większości form wsparcia decydują:

• stopień niepełnosprawności,
• wskazania zawarte w orzeczeniu,
• indywidualna sytuacja osoby,
• przepisy regulujące dane świadczenie.

Dlatego dwie osoby posiadające ten sam symbol mogą mieć różne uprawnienia wynikające z treści swojego orzeczenia.

Opublikowano: 23 lipiec 2026

Od 1 lipca 2026 roku obowiązują nowe zasady programu „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” (SAM) realizowanego przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Program wspiera osoby z najcięższymi niepełnosprawnościami ruchowymi w zakupie samochodu dostosowanego do ich potrzeb. Zmiany mają uprościć procedury i sprawić, że wsparcie będzie trafiało do osób najbardziej potrzebujących.

Czym jest program SAM?

Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” umożliwia uzyskanie dofinansowania na zakup samochodu osobowego dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnością. Dzięki temu osoby poruszające się na wózkach mogą łatwiej dojeżdżać do pracy, szkoły, na rehabilitację czy wizyty lekarskie oraz prowadzić bardziej samodzielne życie.

Najważniejsze zmiany od 1 lipca 2026 r.

1. Jeden nabór wniosków w roku

Największą zmianą jest wprowadzenie jednego terminu naboru wniosków. W 2026 roku będzie on prowadzony: od 1 do 18 września 2026 r.

Dzięki temu wszystkie wnioski będą oceniane jednocześnie według tych samych zasad.

2. Uproszczona procedura składania wniosku

To bardzo dobra wiadomość dla osób ubiegających się o wsparcie.

Od teraz podczas składania wniosku nie trzeba od razu dołączać wszystkich dokumentów. Załączniki będą wymagane dopiero wtedy, gdy wniosek przejdzie wstępną ocenę i zostanie zakwalifikowany do dalszego etapu.

Dzięki temu:

• złożenie wniosku będzie prostsze,
• mniej osób odpadnie z powodów formalnych,
• łatwiej będzie uzupełnić dokumentację na późniejszym etapie.

3. Nowy system punktacji

Zmodyfikowano również zasady przyznawania punktów.

Dodatkowe punkty otrzymają m.in.:

• osoby uczące się,
• osoby aktywne zawodowo,
• dzieci i młodzież w wieku 7–18 lat,
• osoby, które w poprzednich latach składały wnioski, ale nie otrzymały dofinansowania z powodu wyczerpania środków.

To ostatnie rozwiązanie ma zwiększyć szanse osób, które od kilku lat bezskutecznie ubiegają się o wsparcie. W zależności od liczby wcześniejszych niezakwalifikowanych wniosków można otrzymać dodatkowe punkty podczas oceny.

Kto może skorzystać z programu?

Program nadal skierowany jest przede wszystkim do osób:

• posiadających znaczny stopień niepełnosprawności lub równoważne orzeczenie,
• które poruszają się wyłącznie przy pomocy wózka inwalidzkiego,
• i nie są w stanie samodzielnie przesiąść się z wózka na siedzenie samochodu.

Szczegółowe kryteria kwalifikacji pozostają określone w regulaminie programu PFRON.

Dlaczego wprowadzono zmiany?

PFRON wskazuje, że celem nowych zasad jest:

• uproszczenie procedur,
• ograniczenie liczby formalności,
• bardziej sprawiedliwa ocena wniosków,
• zwiększenie szans osób, które wcześniej nie otrzymały wsparcia mimo spełniania warunków,
• lepsze wykorzystanie środków finansowych programu.

Co warto zapamiętać?

Jeżeli planujesz ubiegać się o dofinansowanie z programu SAM, pamiętaj o kilku najważniejszych zasadach:

• nowe przepisy obowiązują od 1 lipca 2026 r.,
• wnioski będzie można składać od 1 do 18 września 2026 r.,
• na początku nie trzeba dołączać wszystkich dokumentów,
• większe znaczenie będzie miała punktacja uwzględniająca aktywność zawodową, edukację oraz wcześniejsze nieskuteczne próby uzyskania wsparcia.

Opublikowano: 21 lipiec 2026

We wrześniu 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) po raz kolejny wypłaci dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, powszechnie nazywane 14 emeryturą. Wypłaty będą realizowane automatycznie – nie trzeba składać żadnego wniosku.

Warto jednak wiedzieć, że nie wszyscy seniorzy otrzymają świadczenie w tej samej wysokości. O tym, ile wyniesie „czternastka”, decyduje wysokość pobieranej emerytury lub renty.

Ile wynosi 14 emerytura w 2026 roku?

Pełna kwota 14. emerytury wynosi 1 978,49 zł brutto, co przekłada się na około 1 600–1 650 zł netto (w zależności od indywidualnej sytuacji świadczeniobiorcy).

Kto otrzyma pełną 14 emeryturę?

Pełną kwotę świadczenia otrzymają osoby, których podstawowa emerytura lub renta nie przekracza 2 900 zł brutto miesięcznie.

Nie jest wymagane składanie żadnych dokumentów ani wniosków – ZUS przyzna świadczenie z urzędu i wypłaci je wraz z emeryturą lub rentą.

Zasada „złotówka za złotówkę”

Osoby, których emerytura przekracza 2 900 zł brutto, również mogą otrzymać 14 emeryturę, jednak będzie ona odpowiednio pomniejszana.

Obowiązuje tutaj zasada „złotówka za złotówkę”, co oznacza, że kwota dodatkowego świadczenia zostanie obniżona o wartość przekroczenia ustawowego progu.

Przykład

Jeżeli senior pobiera emeryturę w wysokości 3 100 zł brutto, przekracza próg o 200 zł. W takiej sytuacji jego 14 emerytura zostanie pomniejszona właśnie o tę kwotę.

Kto nie otrzyma 14 emerytury?

Prawo do świadczenia wygasa po przekroczeniu określonego limitu dochodu.

W 2026 roku osoby, których emerytura lub renta przekracza 4 830 zł brutto miesięcznie, nie otrzymają 14 emerytury.

Czy trzeba składać wniosek?

Nie. Wypłata 14 emerytury nastąpi automatycznie. Świadczenie zostanie przekazane przez ZUS wraz z wrześniową emeryturą lub rentą zgodnie z obowiązującymi terminami wypłat.

Co warto wiedzieć?

Dla wielu seniorów 14 emerytura stanowi ważne wsparcie domowego budżetu. Warto jednak pamiętać, że wysokość świadczenia zależy od kwoty pobieranej emerytury lub renty. Osoby otrzymujące wyższe świadczenia powinny liczyć się z odpowiednim pomniejszeniem dodatku lub – po przekroczeniu ustawowego progu – z brakiem prawa do jego otrzymania.

Jeżeli mają Państwo wątpliwości dotyczące przysługujących świadczeń lub potrzebują wsparcia w uzyskaniu informacji o dostępnych formach pomocy dla seniorów i ich opiekunów, zachęcamy do kontaktu z Centrum Wsparcia Opiekunów Faktycznych. Nasi specjaliści służą pomocą i udzielają informacji na temat aktualnych uprawnień oraz dostępnych programów wsparcia.